Trong lộ trình tiến tới bảo hiểm y tế toàn dân, chính sách Bảo hiểm y tế (BHYT) hộ gia đình đóng vai trò then chốt. Tuy nhiên, nhiều người dân vẫn còn băn khoăn liệu đây là hình thức tự nguyện hay bắt buộc, và nếu không tham gia thì có bị xử phạt hay không? Bài viết dưới đây sẽ giải đáp chi tiết dựa trên các quy định pháp luật hiện hành tính đến tháng 04/2020.
Bản chất bắt buộc của Bảo hiểm y tế theo Luật định
Căn cứ theo quy định tại khoản 1 Điều 1 Luật Bảo hiểm y tế sửa đổi 2014, khái niệm về BHYT đã được làm rõ:
Bảo hiểm y tế là hình thức bảo hiểm bắt buộc được áp dụng đối với các đối tượng theo quy định của Luật này để chăm sóc sức khỏe, không vì mục đích lợi nhuận do Nhà nước tổ chức thực hiện.
Như vậy, về mặt nguyên tắc, BHYT không phải là hình thức bảo hiểm thương mại tự nguyện. Mọi công dân thuộc đối tượng quy định đều có trách nhiệm và nghĩa vụ tham gia để đảm bảo an sinh xã hội.
6 nhóm đối tượng tham gia BHYT năm 2020
Theo Điều 12 Luật Bảo hiểm y tế sửa đổi 2014 và hướng dẫn tại Nghị định 146/2018/NĐ-CP, các đối tượng tham gia được chia thành 6 nhóm chính:
- Nhóm 1: Do người lao động và người sử dụng lao động đóng (Công chức, viên chức, người làm việc theo HĐLĐ từ đủ 3 tháng...).
- Nhóm 2: Do cơ quan bảo hiểm xã hội đóng (Người hưởng lương hưu, trợ cấp mất sức lao động...).
- Nhóm 3: Do ngân sách Nhà nước đóng (Cựu chiến binh, trẻ em dưới 6 tuổi, người thuộc hộ nghèo...).
- Nhóm 4: Được ngân sách Nhà nước hỗ trợ mức đóng (Học sinh, sinh viên, hộ cận nghèo...).
- Nhóm 5: Tham gia BHYT theo hộ gia đình.
- Nhóm 6: Do người sử dụng lao động đóng (Thân nhân của công nhân, viên chức quốc phòng, công an...).
BHYT hộ gia đình: Bắt buộc toàn bộ thành viên tham gia
Đối với nhóm tham gia theo hộ gia đình, quy định hiện nay yêu cầu toàn bộ các thành viên có tên trong sổ hộ khẩu hoặc sổ tạm trú (trừ những người đã thuộc các nhóm 1, 2, 3, 4, 6 nêu trên) đều phải tham gia BHYT.
Việc bắt buộc tham gia theo hộ gia đình nhằm mục đích chia sẻ rủi ro giữa các thành viên và giảm bớt gánh nặng tài chính khi có người ốm đau. Đặc biệt, Nhà nước áp dụng chính sách giảm dần mức đóng từ thành viên thứ hai trở đi để khuyến khích các gia đình tham gia đầy đủ.
Mức đóng BHYT hộ gia đình năm 2020
Tại thời điểm tháng 04/2020, mức lương cơ sở đang áp dụng là 1.490.000 đồng/tháng. Mức đóng BHYT hộ gia đình được tính như sau:
- Người thứ nhất: Đóng bằng 4,5% mức lương cơ sở (67.050 đồng/tháng).
- Người thứ hai: Đóng bằng 70% mức đóng của người thứ nhất (46.935 đồng/tháng).
- Người thứ ba: Đóng bằng 60% mức đóng của người thứ nhất (40.230 đồng/tháng).
- Người thứ tư: Đóng bằng 50% mức đóng của người thứ nhất (33.525 đồng/tháng).
- Từ người thứ năm trở đi: Đóng bằng 40% mức đóng của người thứ nhất (26.820 đồng/tháng).
Chế tài xử phạt khi không tham gia BHYT
Vì là hình thức bảo hiểm bắt buộc, pháp luật cũng quy định các chế tài xử phạt đối với hành vi không tuân thủ. Cụ thể, theo khoản 1 Điều 57 Nghị định 176/2013/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế:
Cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 50.000 đồng đến 100.000 đồng đối với hành vi không tham gia bảo hiểm y tế của đối tượng có trách nhiệm tham gia bảo hiểm y tế.
Mặc dù mức phạt tiền không quá cao, nhưng hệ lụy lớn nhất khi không tham gia BHYT chính là việc người dân phải tự chi trả 100% chi phí khám chữa bệnh, vốn có thể lên tới hàng chục, hàng trăm triệu đồng đối với các bệnh hiểm nghèo.
Lời khuyên pháp lý: Để đảm bảo quyền lợi chăm sóc sức khỏe tốt nhất cho bản thân và gia đình trong năm 2020, người dân nên chủ động liên hệ với đại lý thu BHXH, BHYT tại địa phương hoặc bưu điện gần nhất để thực hiện thủ tục tham gia đúng quy định.