Thời kỳ dự bị là giai đoạn thử thách quan trọng đối với mỗi quần chúng sau khi được đứng vào hàng ngũ của Đảng. Đây là khoảng thời gian để Đảng viên mới tiếp tục rèn luyện, tu dưỡng và chứng minh bản lĩnh chính trị của mình. Tuy nhiên, không ít trường hợp Đảng viên dự bị mắc sai phạm trong giai đoạn này. Vậy theo quy định của Đảng hiện hành (tính đến tháng 5/2020), các hình thức kỷ luật nào sẽ được áp dụng và số phận chính trị của họ sẽ ra sao?
1. Hai hình thức kỷ luật đặc thù dành riêng cho Đảng viên dự bị
Khác với Đảng viên chính thức có 04 hình thức kỷ luật (Khiển trách, cảnh cáo, cách chức, khai trừ), đối với Đảng viên dự bị, do chưa có chức vụ và chưa là Đảng viên chính thức nên các hình thức kỷ luật có phần đặc thù hơn.
Căn cứ theo quy định tại khoản 2 Điều 35 Điều lệ Đảng Cộng sản Việt Nam 2011, Đảng viên dự bị vi phạm kỷ luật sẽ bị áp dụng một trong hai hình thức sau:
- Khiển trách: Áp dụng cho những vi phạm lần đầu, mức độ nhẹ, gây hậu quả ít nghiêm trọng nhưng cần phải nhắc nhở, giáo dục.
- Cảnh cáo: Áp dụng cho những vi phạm có tính chất nghiêm trọng hơn, hoặc đã được khiển trách nhưng vẫn tái phạm.
Nguyên tắc này cũng được khẳng định rõ tại khoản 4 Điều 2 Quy định 102-QĐ/TW năm 2017 của Ban Chấp hành Trung ương. Theo đó, mọi Đảng viên đều bình đẳng trước kỷ luật Đảng, không có ngoại lệ cho bất kỳ vị trí hay đối tượng nào.
"Đảng viên dự bị vi phạm đến mức phải thi hành kỷ luật thì kỷ luật khiển trách hoặc cảnh cáo, không áp dụng hình thức cách chức, khai trừ; nếu không đủ tư cách Đảng viên thì xóa tên trong danh sách Đảng viên."
2. Căn cứ và quy trình xem xét kỷ luật Đảng viên dự bị
Việc xem xét kỷ luật không được thực hiện một cách cảm tính mà phải dựa trên các căn cứ khoa học và thực tiễn. Tổ chức Đảng có thẩm quyền sẽ xem xét dựa trên:
- Nội dung, tính chất và mức độ của hành vi vi phạm.
- Tác hại thực tế gây ra cho tổ chức và xã hội.
- Nguyên nhân khách quan và chủ quan dẫn đến sai phạm.
- Các tình tiết tăng nặng hoặc giảm nhẹ (ví dụ: tự giác nhận lỗi, khắc phục hậu quả).
- Thái độ tiếp thu phê bình và quyết tâm sửa chữa khuyết điểm của Đảng viên đó.
Trong thời gian dự bị 12 tháng theo Điều 5 Điều lệ Đảng, Chi bộ có trách nhiệm giáo dục, giúp đỡ Đảng viên dự bị. Nếu xảy ra vi phạm, Chi bộ phải tổ chức họp kiểm điểm, biểu quyết hình thức kỷ luật và báo cáo cấp ủy cấp trên theo đúng quy định.
3. Bị kỷ luật có còn cơ hội chuyển Đảng chính thức?
Đây là câu hỏi mà rất nhiều Đảng viên dự bị lo lắng khi lỡ mắc sai phạm. Câu trả lời là: Vẫn có cơ hội, nhưng điều kiện sẽ khắt khe hơn.
Theo hướng dẫn tại điểm 2.3 khoản 2 Điều 35 Quy định 30-QĐ/TW năm 2016:
"Đảng viên dự bị vi phạm đến mức phải kỷ luật thì kỷ luật khiển trách hoặc cảnh cáo và khi hết thời hạn dự bị, chi bộ vẫn tiến hành xét công nhận đảng viên chính thức. Nếu vi phạm đến mức không còn đủ tư cách đảng viên thì xóa tên trong danh sách đảng viên."
Như vậy, việc bị kỷ luật khiển trách hoặc cảnh cáo không đồng nghĩa với việc bị loại khỏi Đảng ngay lập tức. Khi hết thời hạn 12 tháng dự bị, Chi bộ vẫn phải tiến hành họp xét công nhận Đảng viên chính thức. Nếu Đảng viên đó đã nhận thức rõ sai lầm, có sự tiến bộ vượt bậc và vẫn đáp ứng đủ các tiêu chuẩn của người Đảng viên thì vẫn có thể được đề nghị chuyển chính thức.
4. Khi nào Đảng viên dự bị bị xóa tên khỏi danh sách?
Xóa tên là hình thức chấm dứt tư cách Đảng viên dự bị khi họ không còn đủ tiêu chuẩn hoặc vi phạm nghiêm trọng. Cụ thể:
- Vi phạm nghiêm trọng: Khi mức độ vi phạm vượt quá mức cảnh cáo, không còn đủ tư cách người Đảng viên.
- Vi phạm pháp luật: Theo Quy định 30-QĐ/TW, nếu Đảng viên dự bị bị Tòa án tuyên phạt tù (từ cải tạo không giam giữ trở lên) và bản án đã có hiệu lực pháp luật thì tổ chức Đảng sẽ căn cứ vào đó để xóa tên.
- Không đủ điều kiện công nhận chính thức: Theo điểm a khoản 4.2 Điều 4 Quy định 29-QĐ/TW năm 2016, nếu sau 12 tháng dự bị mà Đảng viên không đủ điều kiện thì Chi bộ đề nghị cấp ủy có thẩm quyền xóa tên.
Tóm lại, kỷ luật Đảng đối với Đảng viên dự bị mang tính chất giáo dục và rèn luyện rất cao. Mỗi Đảng viên dự bị cần ý thức rõ trách nhiệm của mình, không ngừng học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh để xứng đáng trở thành người Đảng viên chính thức của Đảng Cộng sản Việt Nam.