Xác định quê quán cho con là một trong những nội dung quan trọng khi thực hiện thủ tục đăng ký khai sinh. Nhiều người vẫn lầm tưởng rằng quê quán của con bắt buộc phải theo cha. Tuy nhiên, theo quy định pháp luật Việt Nam hiện hành (tính đến năm 2020), cha mẹ có quyền thỏa thuận về vấn đề này.
Quê quán của cá nhân được xác định như thế nào?
Căn cứ theo quy định tại khoản 8 Điều 4 Luật Hộ tịch 2014, khái niệm quê quán được định nghĩa rõ ràng:
8. Quê quán của cá nhân được xác định theo quê quán của cha hoặc mẹ theo thỏa thuận của cha, mẹ hoặc theo tập quán được ghi trong tờ khai khi đăng ký khai sinh.
Bên cạnh đó, tại Điều 4 Nghị định 123/2015/NĐ-CP hướng dẫn chi tiết về nội dung đăng ký khai sinh cũng khẳng định lại nguyên tắc này. Như vậy, pháp luật đề cao sự thỏa thuận của cha và mẹ trong việc lựa chọn quê quán cho con.
Trẻ có được theo quê quán của mẹ không?
Câu trả lời là HOÀN TOÀN ĐƯỢC. Trẻ có quyền được xác định quê quán theo mẹ nếu cha và mẹ có sự thống nhất. Điều này thường xảy ra trong các trường hợp như:
- Gia đình bên ngoại có truyền thống lâu đời hoặc có mong muốn giữ gìn nguồn gốc.
- Cha mẹ cảm thấy quê quán của mẹ thuận tiện hơn cho các thủ tục hành chính sau này của con.
- Các yếu tố về tập quán vùng miền hoặc dòng họ.
Khi điền tờ khai đăng ký khai sinh, người đi đăng ký chỉ cần ghi quê quán của trẻ theo quê quán của mẹ (đã được ghi trong Giấy khai sinh của mẹ). Cơ quan đăng ký hộ tịch sẽ căn cứ vào thông tin này để cấp Giấy khai sinh cho trẻ.
Trường hợp trẻ sinh ra khi cha mẹ chưa đăng ký kết hôn
Đối với trẻ em sinh ra ngoài giá thú (cha mẹ chưa đăng ký kết hôn), việc xác định quê quán có một chút khác biệt về mặt thủ tục thực tế. Nếu tại thời điểm đăng ký khai sinh mà chưa xác định được cha, thì các thông tin của trẻ bao gồm họ, dân tộc, quê quán, quốc tịch sẽ được xác định theo thông tin của người mẹ.
Trong trường hợp này, phần ghi về cha trong Giấy khai sinh của trẻ sẽ được để trống. Mọi quyền lợi và thông tin nhân thân của trẻ lúc này hoàn toàn gắn liền với dòng họ và quê quán bên ngoại.
Có được thay đổi quê quán sau khi đã đăng ký khai sinh?
Đây là vấn đề mà nhiều phụ huynh thắc mắc sau khi đã hoàn tất thủ tục khai sinh cho con. Tuy nhiên, việc thay đổi quê quán không thể thực hiện chỉ dựa trên ý muốn chủ quan của cha mẹ.
Theo quy định tại Điều 7 Nghị định 123/2015/NĐ-CP, việc cải chính hộ tịch chỉ được thực hiện khi có đủ căn cứ xác định có sai sót do lỗi của công chức làm công tác hộ tịch hoặc của người yêu cầu đăng ký hộ tịch.
Nói cách khác, nếu lúc khai sinh cha mẹ đã thỏa thuận cho con theo quê quán của cha, nay lại muốn đổi sang quê quán của mẹ (hoặc ngược lại) mà không có lỗi sai sót thông tin thì cơ quan chức năng sẽ không giải quyết.
Thủ tục cải chính quê quán cho trẻ khi có sai sót
Nếu việc ghi quê quán trong Giấy khai sinh bị sai lệch so với tờ khai hoặc có nhầm lẫn về địa danh hành chính, cha mẹ có thể thực hiện thủ tục cải chính như sau:
- Nộp hồ sơ: Tờ khai theo mẫu quy định và các giấy tờ chứng minh sai sót (Giấy khai sinh của cha/mẹ, sổ hộ khẩu...).
- Thẩm quyền: Ủy ban nhân dân cấp xã nơi đã đăng ký hộ tịch trước đây hoặc nơi cư trú của cá nhân.
- Thời hạn giải quyết: Trong vòng 03 ngày làm việc. Nếu cần xác minh, thời hạn có thể kéo dài thêm nhưng không quá 03 ngày làm việc.
Việc nắm rõ các quy định về quê quán sẽ giúp cha mẹ chủ động hơn trong việc bảo vệ quyền lợi và định hướng nhân thân cho con cái ngay từ khi mới chào đời.