Trong môi trường công sở, việc lao động nữ phát hiện mình mang thai ngay trong giai đoạn thử việc thường dẫn đến tâm lý lo lắng về nguy cơ mất việc làm. Tuy nhiên, dưới góc độ pháp lý tại thời điểm năm 2020, Bộ luật Lao động 2012 đã thiết lập những rào cản pháp lý vững chắc để bảo vệ quyền lợi cho phụ nữ mang thai.
Lao động nữ có bắt buộc phải thông báo việc mang thai cho công ty?
Một trong những thắc mắc phổ biến nhất là liệu người lao động có nghĩa vụ phải báo cáo tình trạng thai sản cho người sử dụng lao động hay không. Hiện nay, không có bất kỳ điều khoản nào trong Bộ luật Lao động 2012 bắt buộc người lao động phải công khai việc mình đang mang thai ngay khi biết tin.
Tuy nhiên, việc chủ động thông báo lại mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Theo quy định tại Điều 155 Bộ luật Lao động 2012, lao động nữ mang thai được hưởng các đặc quyền sau:
- Bảo vệ khỏi kỷ luật: Người sử dụng lao động không được xử lý kỷ luật lao động đối với lao động nữ đang trong thời gian mang thai.
- Bảo vệ việc làm: Cấm sa thải hoặc đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động vì lý do kết hôn, mang thai, nghỉ thai sản hoặc nuôi con dưới 12 tháng tuổi.
- Ưu tiên điều kiện làm việc: Lao động nữ làm công việc nặng nhọc khi mang thai từ tháng thứ 07 trở đi được chuyển làm công việc nhẹ hơn hoặc giảm bớt 01 giờ làm việc mà vẫn hưởng đủ lương.
"Khoản 3 Điều 155: Người sử dụng lao động không được sa thải hoặc đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động đối với lao động nữ vì lý do kết hôn, mang thai, nghỉ thai sản, nuôi con dưới 12 tháng tuổi, trừ trường hợp người sử dụng lao động là cá nhân chết, bị Toà án tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự, mất tích hoặc là đã chết hoặc pháp nhân chấm dứt hoạt động."
Mang thai trong thời gian thử việc: Doanh nghiệp có quyền cho thôi việc?
Thử việc là giai đoạn để hai bên tìm hiểu và đánh giá mức độ phù hợp với công việc. Theo khoản 2 Điều 29 Bộ luật Lao động 2012, trong thời gian thử việc, mỗi bên có quyền huỷ bỏ thoả thuận thử việc mà không cần báo trước và không phải bồi thường nếu việc làm thử không đạt yêu cầu mà hai bên đã thoả thuận.
Cần lưu ý rằng, lý do duy nhất để doanh nghiệp chấm dứt thử việc hợp pháp là "không đạt yêu cầu công việc". Việc lao động nữ mang thai không được coi là căn cứ để đánh giá năng lực chuyên môn. Do đó, nếu doanh nghiệp cho người lao động nghỉ việc chỉ vì lý do mang thai thì đây là hành vi vi phạm pháp luật.
Cụ thể hơn, Điều 7 Nghị định 05/2015/NĐ-CP quy định về thông báo kết quả thử việc như sau:
"1. Trong thời hạn 03 ngày làm việc trước khi kết thúc thời gian thử việc đối với lao động làm công việc có thời gian thử việc quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều 27 của Bộ luật Lao động, người sử dụng lao động phải thông báo cho người lao động kết quả làm thử; nếu đạt yêu cầu thì khi kết thúc thời gian thử việc, người sử dụng lao động phải giao kết ngay hợp đồng lao động với người lao động."
Như vậy, nếu người lao động vẫn hoàn thành tốt các chỉ tiêu công việc, doanh nghiệp bắt buộc phải ký kết hợp đồng lao động chính thức bất kể tình trạng thai sản của họ.
Lời khuyên pháp lý cho lao động nữ
Nếu bạn đang trong thời gian thử việc và phát hiện mang thai, hãy bình tĩnh thực hiện các bước sau:
- Tập trung hoàn thành công việc: Đảm bảo năng suất và chất lượng công việc để doanh nghiệp không có cớ đánh giá "không đạt yêu cầu".
- Lưu giữ bằng chứng: Giữ lại các bản đánh giá công việc, email khen ngợi hoặc ghi nhận kết quả làm việc từ cấp trên.
- Tìm hiểu nội quy: Xem xét kỹ nội quy lao động của công ty về việc thông báo thai sản để thực hiện đúng quy trình nếu cần thiết.
Trong trường hợp bị ép thôi việc vô lý, người lao động có quyền khiếu nại lên Ban lãnh đạo công ty, Công đoàn cơ sở hoặc cơ quan Thanh tra Lao động để bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình.
Lưu ý: Từ ngày 01/01/2021, Bộ luật Lao động 2019 sẽ chính thức có hiệu lực với nhiều thay đổi quan trọng về quan hệ lao động và thử việc. Người lao động cần cập nhật thường xuyên để nắm bắt các quy định mới nhất.