Lễ Quốc tang là nghi thức tang lễ cao quý nhất của Đảng và Nhà nước Việt Nam, dành cho những cán bộ lãnh đạo cấp cao có công lao to lớn đối với sự nghiệp cách mạng. Việc tổ chức Lễ Quốc tang không chỉ thể hiện sự trân trọng, ghi nhận của Tổ quốc mà còn được quy định chặt chẽ bởi các văn bản pháp luật về nghi thức, thời gian và cả định mức tài chính.
1. Những ai được tổ chức Lễ Quốc tang khi từ trần?
Căn cứ theo quy định tại Điều 5 Nghị định 105/2012/NĐ-CP, các chức danh lãnh đạo sau đây khi từ trần sẽ được tổ chức Lễ Quốc tang:
- Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam;
- Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam;
- Thủ tướng Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam;
- Chủ tịch Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Bên cạnh đó, một điểm đáng chú ý là Bộ Chính trị có quyền quyết định việc tổ chức Lễ Quốc tang đối với các cán bộ cấp cao khác có quá trình đóng góp, công lao to lớn và uy tín đặc biệt đối với sự nghiệp cách mạng của Đảng, Nhà nước và nhân dân, kể cả ở tầm quốc tế.
2. Thời gian và các nghi thức bắt buộc trong ngày Quốc tang
Theo Điều 10 Nghị định 105/2012/NĐ-CP, thời gian tổ chức Lễ Quốc tang được ấn định là 02 ngày. Trong suốt thời gian này, các cơ quan, công sở trên toàn quốc và các cơ quan đại diện của Việt Nam tại nước ngoài phải thực hiện các nghi thức sau:
- Treo cờ rủ: Cờ có dải băng tang đen (kích thước bằng 1/10 chiều rộng lá cờ, chiều dài theo chiều dài của lá cờ) và chỉ treo đến 2/3 chiều cao của cột cờ, dùng băng vải đen buộc không để cờ bay.
- Dừng các hoạt động vui chơi: Không tổ chức các hoạt động vui chơi, giải trí công cộng trong những ngày này.
3. Định mức chi ngân sách cho một Lễ Quốc tang
Vấn đề tài chính phục vụ tang lễ được quy định chi tiết tại Thông tư 74/2013/TT-BTC của Bộ Tài chính. Theo đó, tổng mức chi từ Ngân sách nhà nước cho một Lễ Quốc tang tối đa là 800 triệu đồng, chia làm hai nhóm chính:
Nhóm chi phí cố định (Tối đa 295 triệu đồng):
- Chi mua quan tài: Tối đa 50 triệu đồng.
- Xây vỏ mộ (bao gồm ốp đá): Tối đa 80 triệu đồng.
- Trang trí bàn thờ tại nơi tổ chức và gia đình: Tối đa 130 triệu đồng (mỗi nơi 50-80 triệu).
- Quốc kỳ phủ linh cữu và vải liệm: Tối đa 35 triệu đồng.
Nhóm chi phí do Ban Tổ chức quyết định (Tối đa 505 triệu đồng):
Bao gồm các khoản như: Thuê xe phục vụ tang lễ, nhà bạt, cây cảnh, quay phim, chụp ảnh, phục vụ ăn nghỉ cho khách địa phương và họ hàng, cũng như chi phí bảo vệ mộ trong 10 ngày đầu tiên.
4. Những quy định về nếp sống văn minh trong tang lễ
Nhằm đảm bảo sự trang nghiêm và tiết kiệm, Nghị định 105/2012/NĐ-CP cũng đưa ra các quy định khắt khe về hành vi:
"Không rắc vàng mã và các loại tiền do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam phát hành và ngoại tệ trong quá trình đưa tang từ nhà tang lễ hoặc gia đình đến nơi an táng; không đốt đồ mã tại nơi an táng."
Ngoài ra, linh cữu người từ trần không được để ô cửa có lắp kính trên nắp quan tài. Chỉ các thành viên Ban Lễ tang Nhà nước và Ban Tổ chức Lễ tang mới được đeo băng tang đen (rộng 07 cm) trên cánh tay trái.
5. Địa điểm tổ chức và nơi an táng
Lễ Quốc tang thường được tổ chức tại các địa điểm trang trọng nhất:
- Tại Hà Nội: Nhà tang lễ Quốc gia số 5 Trần Thánh Tông.
- Tại TP. Hồ Chí Minh: Nhà tang lễ Bệnh viện Quân y 175 hoặc Nhà tang lễ số 25 Lê Quý Đôn, Quận 3.
Về nơi an táng, các vị lãnh đạo thường được an táng tại Nghĩa trang Mai Dịch (Hà Nội), Nghĩa trang Thành phố Hồ Chí Minh hoặc theo nguyện vọng của gia đình tại quê hương.
Việc nắm vững các quy định này không chỉ giúp các cơ quan thực hiện đúng chức trách mà còn giúp người dân hiểu rõ hơn về những nghi thức trang trọng của quốc gia, thể hiện đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" của dân tộc.