Thực trạng 'đánh cắp' giờ làm để kinh doanh riêng tại công sở
Trong kỷ nguyên số, việc bán hàng online trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, nhân viên văn phòng có thể vừa soạn thảo văn bản, vừa tranh thủ 'chốt đơn', trả lời tin nhắn khách hàng hay thậm chí là livestream bán hàng ngay tại bàn làm việc. Tuy nhiên, hành vi này thường được coi là 'đánh cắp' thời gian của doanh nghiệp, gây ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng công việc chung.
Nhân viên lén lút sử dụng điện thoại để bán hàng online trong giờ làm việc (ảnh minh họa)
Câu hỏi đặt ra là: Khi phát hiện nhân viên làm việc riêng như vậy, người sử dụng lao động có quyền áp dụng hình thức kỷ luật cao nhất là sa thải hay không? Để trả lời câu hỏi này, chúng ta cần đối chiếu trực tiếp với các quy định tại Bộ luật Lao động 2012 (văn bản đang có hiệu lực tại thời điểm tháng 10/2020).
Sa thải nhân viên bán hàng online: Đúng luật hay lạm quyền?
Sa thải là hình thức kỷ luật lao động nặng nề nhất, chấm dứt hoàn toàn quan hệ lao động và để lại 'vết đen' trong hồ sơ của người lao động. Do đó, pháp luật quy định rất chặt chẽ các trường hợp được phép áp dụng hình thức này. Theo quy định tại Điều 126 Bộ luật Lao động 2012, người sử dụng lao động chỉ được sa thải người lao động trong các trường hợp sau:
1. Người lao động có hành vi trộm cắp, tham ô, đánh bạc, cố ý gây thương tích, sử dụng ma tuý trong phạm vi nơi làm việc; 2. Người lao động có hành vi tiết lộ bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ của người sử dụng lao động, có hành vi gây thiệt hại nghiêm trọng hoặc đe doạ gây thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng về tài sản, lợi ích của người sử dụng lao động; 3. Người lao động bị xử lý kỷ luật kéo dài thời hạn nâng lương mà tái phạm trong thời gian chưa xoá kỷ luật hoặc bị xử lý kỷ luật cách chức mà tái phạm. 4. Người lao động tự ý bỏ việc 05 ngày cộng dồn trong 01 tháng hoặc 20 ngày cộng dồn trong 01 năm mà không có lý do chính đáng.
Dễ dàng nhận thấy, hành vi làm việc riêng hoặc bán hàng online trong giờ làm việc không nằm trong danh mục các hành vi bị sa thải trực tiếp theo luật định. Do đó, nếu sếp 'nổi hứng' đuổi việc nhân viên ngay lập tức chỉ vì thấy họ đang trả lời tin nhắn khách hàng trên Facebook, thì đây có thể bị coi là hành vi đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật.
Nội quy lao động - 'Chìa khóa' để doanh nghiệp xử lý vi phạm
Mặc dù luật không quy định sa thải đối với hành vi bán hàng online, nhưng điều đó không có nghĩa là nhân viên được phép tự do làm việc riêng. Quyền quản lý lao động cho phép doanh nghiệp ban hành Nội quy lao động để duy trì trật tự và kỷ cương.
Doanh nghiệp cần cụ thể hóa các hành vi vi phạm trong Nội quy lao động (ảnh minh họa)
Theo Điều 119 Bộ luật Lao động 2012, nội quy lao động phải bao gồm các nội dung về kỷ luật lao động và trách nhiệm vật chất. Nếu doanh nghiệp đã quy định rõ trong Nội quy rằng 'Hành vi làm việc riêng, kinh doanh cá nhân trong giờ làm việc là vi phạm kỷ luật', thì lúc này doanh nghiệp hoàn toàn có căn cứ để xử lý.
Tuy nhiên, hình thức xử lý phải tương xứng. Thông thường, đối với lần vi phạm đầu tiên, doanh nghiệp có thể áp dụng hình thức khiển trách. Nếu tái phạm nhiều lần hoặc gây thiệt hại, có thể áp dụng các hình thức nặng hơn được quy định tại Điều 125 Bộ luật Lao động 2012:
- Khiển trách: Bằng miệng hoặc bằng văn bản.
- Kéo dài thời hạn nâng lương không quá 06 tháng: Áp dụng khi vi phạm có tính chất nghiêm trọng hơn hoặc đã bị khiển trách mà vẫn tái phạm.
- Cách chức: Áp dụng đối với người lao động giữ chức vụ quản lý.
Bối cảnh thay đổi khi Bộ luật Lao động 2019 sắp có hiệu lực
Cần lưu ý rằng, từ ngày 01/01/2021, Bộ luật Lao động 2019 sẽ chính thức thay thế bộ luật cũ. Mặc dù có bổ sung thêm trường hợp sa thải đối với hành vi 'quấy rối tình dục tại nơi làm việc', nhưng tinh thần chung về việc xử lý hành vi làm việc riêng vẫn được kế thừa.
Điểm mới đáng chú ý là sự linh hoạt hơn trong việc thỏa thuận và quy định nội bộ, nhưng nguyên tắc cốt lõi vẫn là: Không được sa thải nếu hành vi đó không được quy định trong luật hoặc nội quy lao động đã đăng ký với cơ quan quản lý nhà nước.
Lời khuyên cho người lao động và doanh nghiệp
Đối với người lao động: Hãy tôn trọng thời gian làm việc đã cam kết trong hợp đồng. Việc bán hàng online có thể mang lại thu nhập thêm, nhưng nếu để ảnh hưởng đến công việc chính, bạn không chỉ đối mặt với nguy cơ bị kỷ luật mà còn đánh mất uy tín chuyên nghiệp.
Đối với doanh nghiệp: Để có cơ sở xử lý các trường hợp 'chân trong chân ngoài', bộ phận nhân sự cần rà soát và xây dựng Nội quy lao động thật chi tiết. Các hành vi vi phạm cần được mô tả cụ thể kèm theo hình thức xử lý tương ứng để đảm bảo tính minh bạch và đúng pháp luật khi có tranh chấp xảy ra.
Tóm lại, việc sa thải nhân viên bán hàng online trong giờ làm việc là không có căn cứ pháp lý trực tiếp trừ khi hành vi đó dẫn đến những thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng hoặc là kết quả của một quá trình tái phạm nhiều lần sau khi đã bị kỷ luật ở các mức độ thấp hơn.