Ngày 30/10/2020, Chính phủ đã chính thức ban hành Nghị định 130/2020/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Phòng, chống tham nhũng 2018. Đây là văn bản pháp lý quan trọng, tạo hành lang vững chắc cho việc kiểm soát tài sản, thu nhập của cán bộ, công chức, nhằm ngăn chặn và đẩy lùi quốc nạn tham nhũng.
3 tiêu chí "vàng" để lựa chọn đối tượng xác minh tài sản hằng năm
Một trong những điểm đáng chú ý nhất tại văn bản này chính là quy định về việc lựa chọn người được xác minh tài sản, thu nhập theo kế hoạch hằng năm. Theo quy định tại Điều 16 Nghị định 130/2020/NĐ-CP, việc lựa chọn này không mang tính cảm tính mà phải dựa trên 3 tiêu chí cụ thể sau:
Điều 16. Tiêu chí lựa chọn người được xác minh theo kế hoạch
Việc lựa chọn người có nghĩa vụ kê khai được xác minh theo kế hoạch hằng năm phải căn cứ vào các tiêu chí sau đây:
1. Người có nghĩa vụ kê khai là đối tượng thuộc diện phải kê khai tài sản, thu nhập hằng năm.
2. Người có nghĩa vụ kê khai chưa được xác minh về tài sản, thu nhập trong thời gian 04 năm liền trước đó.
3. Người có nghĩa vụ kê khai không thuộc một trong các trường hợp sau:
a) Người đang bị điều tra, truy tố, xét xử;
b) Người đang điều trị bệnh hiểm nghèo được cơ quan y tế có thẩm quyền xác nhận;
c) Người đang học tập, công tác ở nước ngoài từ 12 tháng trở lên.
Như vậy, pháp luật đã khoanh vùng rất rõ đối tượng cần xác minh. Đầu tiên, đó phải là những người thuộc diện kê khai hằng năm – những vị trí thường xuyên tiếp xúc với nguồn lực công hoặc có quyền quyết định các vấn đề quan trọng. Thứ hai, để đảm bảo tính công bằng và bao quát, những người chưa được "soi" trong 4 năm gần nhất sẽ được ưu tiên đưa vào danh sách. Cuối cùng, Nghị định cũng thể hiện tính nhân văn khi loại trừ các trường hợp đang gặp khó khăn về sức khỏe hoặc đang thực hiện nhiệm vụ tại nước ngoài.
Những chức danh nào "buộc" phải kê khai tài sản hằng năm?
Không phải mọi công chức đều phải kê khai tài sản hằng năm. Theo quy định, danh sách này bao gồm các ngạch công chức và chức danh có nguy cơ tham nhũng cao như:
- Chấp hành viên, Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán: Những người nắm giữ cán cân công lý.
- Kế toán viên, Kiểm toán viên, Thanh tra viên: Những người trực tiếp kiểm soát dòng tiền và hoạt động của cơ quan.
- Người đại diện phần vốn Nhà nước tại doanh nghiệp: Những người quản lý tài sản công tại các đơn vị kinh tế.
Việc xác minh sẽ được thực hiện theo phương thức lựa chọn ngẫu nhiên. Điều này tạo ra áp lực tích cực, buộc mọi cán bộ phải luôn trung thực trong việc kê khai, bởi bất kỳ ai cũng có thể nằm trong danh sách xác minh hằng năm.
Chế tài nghiêm khắc: Không có chỗ cho sự gian dối
Nghị định 130/2020/NĐ-CP không chỉ đưa ra các tiêu chí mà còn xác lập những hình phạt rất nặng đối với các hành vi vi phạm. Nếu người có nghĩa vụ kê khai mà tẩu tán, che giấu tài sản, thu nhập hoặc kê khai không trung thực, tùy theo tính chất và mức độ vi phạm, họ có thể phải đối mặt với các hình thức kỷ luật như:
- Cảnh cáo, hạ bậc lương.
- Giáng chức, cách chức, bãi nhiệm.
- Buộc thôi việc – hình thức kỷ luật cao nhất đối với công chức.
- Giáng cấp bậc quân hàm hoặc cấp bậc hàm (đối với lực lượng vũ trang).
Quy định này khẳng định quyết tâm của Đảng và Nhà nước trong việc làm trong sạch bộ máy. Sự minh bạch về tài sản không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là thước đo đạo đức của người cán bộ trong thời đại mới.
Nghị định này chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 20/12/2020. Đây là thời điểm các cơ quan, đơn vị cần khẩn trương rà soát, lập danh sách và chuẩn bị cho công tác kê khai, xác minh tài sản theo đúng lộ trình pháp luật đã đề ra.