Năm 2020 là một năm đặc biệt với những biến động chưa từng có tiền lệ do tác động của đại dịch Covid-19. Trong bối cảnh đó, hệ thống pháp luật Việt Nam đã có những điều chỉnh linh hoạt, kịp thời với những chính sách mang tính lịch sử, ảnh hưởng trực tiếp đến mọi mặt đời sống từ kinh tế, giáo dục đến quản lý dân cư. Dưới đây là 07 chính sách pháp luật nổi bật nhất được ban hành và ghi dấu ấn đậm nét trong năm qua.
1. Gói hỗ trợ 62.000 tỷ đồng: Điểm tựa cho người dân giữa đại dịch
Trước những tác động tiêu cực của dịch bệnh khiến hàng triệu lao động mất việc, ngừng việc, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 42/NQ-CP năm 2020. Đây được coi là gói an sinh xã hội lớn nhất từ trước đến nay với tổng kinh phí ước tính lên tới 62.000 tỷ đồng.
Chính sách này tập trung vào các đối tượng yếu thế như người có công, hộ nghèo, hộ cận nghèo, người lao động tạm hoãn hợp đồng hoặc nghỉ việc không lương. Việc triển khai gói hỗ trợ không chỉ giúp người dân vượt qua giai đoạn ngặt nghèo mà còn thể hiện tinh thần "không để ai bị bỏ lại phía sau" của Nhà nước.
2. Tạm dừng tăng lương cơ sở: Quyết sách vì mục tiêu chung
Theo lộ trình thông thường, mức lương cơ sở sẽ được điều chỉnh tăng vào ngày 01/7 hàng năm. Tuy nhiên, năm 2020 là ngoại lệ. Tại Nghị quyết 122/2020/QH14, Quốc hội đã quyết định chưa điều chỉnh mức lương cơ sở đối với cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang từ ngày 01/7/2020.
Tiếp đó, Nghị quyết 128/2020/QH14 cũng xác nhận không tăng lương cơ sở trong năm 2021. Việc thắt chặt chi tiêu công để dồn lực cho công tác phòng chống dịch và phục hồi kinh tế là một quyết định đầy khó khăn nhưng nhận được sự đồng thuận lớn từ đội ngũ cán bộ, công chức.
3. 'Khai tử' Sổ hộ khẩu giấy: Bước tiến dài trong chuyển đổi số
Một trong những thay đổi mang tính lịch sử nhất năm 2020 chính là việc thông qua Luật Cư trú 2020 vào ngày 13/11/2020. Theo đó, phương thức quản lý cư trú bằng sổ giấy (Sổ hộ khẩu, Sổ tạm trú) sẽ chính thức được thay thế bằng phương thức quản lý hiện đại dựa trên công nghệ thông tin.
Chuyển đổi từ quản lý cư trú bằng sổ giấy sang dữ liệu số là bước ngoặt lớn (ảnh minh họa)
Kể từ ngày 01/7/2021, cơ quan đăng ký cư trú sẽ không cấp mới sổ giấy. Những sổ đã cấp vẫn có giá trị sử dụng đến hết ngày 31/12/2022. Từ năm 2023, mọi thông tin cư trú sẽ được cập nhật và khai thác trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, giúp giảm bớt phiền hà, thủ tục hành chính cho người dân.
4. Tăng mức giảm trừ gia cảnh: Thêm tiền trong túi người lao động
Nhằm chia sẻ khó khăn với người nộp thuế, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã ban hành Nghị quyết 954/2020/UBTVQH14. Theo đó, mức giảm trừ gia cảnh cho bản thân người nộp thuế tăng từ 09 triệu đồng lên 11 triệu đồng/tháng; mức giảm trừ cho mỗi người phụ thuộc tăng từ 3,6 triệu đồng lên 4,4 triệu đồng/tháng.
Chính sách này có hiệu lực từ ngày 01/7/2020 nhưng được áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2020. Điều này đồng nghĩa với việc một bộ phận lớn người lao động có thu nhập thấp và trung bình sẽ không còn phải nộp thuế thu nhập cá nhân hoặc mức nộp sẽ giảm đáng kể.
5. Chốt thời hạn bắt buộc sử dụng hóa đơn điện tử
Ngày 19/10/2020, Chính phủ ban hành Nghị định 123/2020/NĐ-CP, tạo ra một lộ trình rõ ràng cho việc chuyển đổi số trong lĩnh vực tài chính. Điểm đáng chú ý nhất là việc lùi thời hạn bắt buộc sử dụng hóa đơn điện tử đến ngày 01/7/2022 (thay vì 01/11/2020 như quy định cũ).
Việc gia hạn này giúp các doanh nghiệp có thêm thời gian chuẩn bị hạ tầng công nghệ và ổn định sản xuất kinh doanh trong bối cảnh dịch bệnh. Đồng thời, Nghị định cũng quy định việc cấp hóa đơn điện tử miễn phí cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại địa bàn khó khăn.
6. Siết chặt quản lý thuế và giao dịch ngân hàng
Năm 2020 cũng đánh dấu sự phối hợp chặt chẽ hơn giữa ngành thuế và hệ thống ngân hàng. Theo Nghị định 126/2020/NĐ-CP, các ngân hàng thương mại có trách nhiệm cung cấp thông tin tài khoản thanh toán của khách hàng cho cơ quan thuế để phục vụ mục đích thanh tra, kiểm tra.
Bên cạnh đó, Nghị định 125/2020/NĐ-CP cũng tăng mức xử phạt đối với các hành vi vi phạm về thuế, hóa đơn, bao gồm cả việc cá nhân kinh doanh không thông báo thay đổi thông tin Căn cước công dân với cơ quan thuế.
7. Thay đổi tư duy giáo dục: Học sinh được dùng điện thoại trong lớp
Một chính sách gây nhiều tranh luận nhưng mang tính đột phá trong năm 2020 là Thông tư 32/2020/TT-BGDĐT. Lần đầu tiên, học sinh trung học được phép sử dụng điện thoại di động trong giờ học nếu phục vụ mục đích học tập và được giáo viên cho phép.
Quy định này cho thấy sự thay đổi trong tư duy quản lý giáo dục, thay vì cấm đoán đã chuyển sang hướng dẫn học sinh khai thác công nghệ một cách hiệu quả. Ngoài ra, Điều lệ mới cũng bãi bỏ hình thức phê bình học sinh trước trường, lớp nhằm bảo vệ tâm lý và nhân phẩm của các em.
Tổng kết lại, những chính sách pháp luật ban hành trong năm 2020 không chỉ là những giải pháp tình thế để ứng phó với đại dịch mà còn là những bước đệm quan trọng cho quá trình cải cách hành chính và chuyển đổi số quốc gia trong những năm tiếp theo.