Trong đời sống hàng ngày, các giao dịch vay mượn tài sản, đặc biệt là vay tiền giữa cá nhân với cá nhân thường diễn ra dựa trên sự tin tưởng. Thay vì ra công chứng hay lập hợp đồng bài bản, các bên thường chỉ lập một bản giấy vay tiền viết tay sơ sài. Câu hỏi đặt ra là: Liệu loại giấy tờ này có đủ sức nặng pháp lý để bảo vệ quyền lợi của người cho vay khi có tranh chấp xảy ra? Hãy cùng phân tích chi tiết dưới góc độ pháp lý tại thời điểm năm 2021.
1. Giấy vay tiền viết tay có được pháp luật công nhận không?
Theo quy định tại Điều 463 Bộ luật Dân sự 2015, hợp đồng vay tài sản được định nghĩa như sau:
"Hợp đồng vay tài sản là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên cho vay giao tài sản cho bên vay; khi đến hạn trả, bên vay phải hoàn trả cho bên cho vay tài sản cùng loại theo đúng số lượng, chất lượng và chỉ phải trả lãi nếu có thoả thuận hoặc pháp luật có quy định."
Về hình thức của giao dịch, Điều 119 Bộ luật Dân sự 2015 nêu rõ: "Giao dịch dân sự được thể hiện bằng lời nói, bằng văn bản hoặc bằng hành vi cụ thể". Như vậy, pháp luật không bắt buộc hợp đồng vay tiền phải được công chứng, chứng thực hay phải đánh máy. Một bản giấy vay tiền viết tay hoàn toàn có giá trị pháp lý tương đương với một hợp đồng kinh tế nếu nó đáp ứng đủ các điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự.
2. Điều kiện để giấy vay tiền viết tay có hiệu lực pháp luật
Để một bản giấy viết tay không bị tuyên là vô hiệu, các bên cần lưu ý tuân thủ nghiêm ngặt các điều kiện quy định tại Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015:
- Năng lực hành vi dân sự: Cả bên vay và bên cho vay phải là người có đầy đủ năng lực hành vi dân sự, không bị mất hoặc hạn chế năng lực hành vi.
- Sự tự nguyện: Việc vay mượn phải dựa trên tinh thần tự nguyện, không bị ép buộc, lừa dối hay đe dọa.
- Mục đích và nội dung: Không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội. Ví dụ: Vay tiền để đánh bạc, buôn lậu thì giấy vay tiền đó sẽ bị vô hiệu.
- Lãi suất: Đây là điểm cực kỳ quan trọng. Lãi suất do các bên thỏa thuận nhưng không được vượt quá 20%/năm của khoản tiền vay. Nếu vượt quá mức này, phần lãi suất vượt quá sẽ không có hiệu lực, thậm chí nếu lãi suất gấp 05 lần mức quy định, người cho vay có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội cho vay lãi nặng.
3. Làm thế nào để đòi nợ khi chỉ có giấy viết tay?
Thực tế cho thấy, nhiều trường hợp bên vay dù có ký giấy nhưng vẫn chây ì không trả. Khi đó, người cho vay có thể thực hiện các bước sau để bảo vệ quyền lợi của mình:
3.1. Nghĩa vụ trả nợ của bên vay
Căn cứ Điều 466 Bộ luật Dân sự 2015, bên vay có nghĩa vụ trả đủ tiền khi đến hạn. Nếu không trả đúng hạn, bên vay còn phải trả lãi chậm trả theo thỏa thuận hoặc theo quy định pháp luật.
3.2. Khởi kiện dân sự đòi nợ
Người cho vay có quyền nộp đơn khởi kiện tại Tòa án nhân dân cấp huyện nơi bị đơn (bên vay) cư trú hoặc làm việc. Hồ sơ khởi kiện bao gồm:
- Đơn khởi kiện theo mẫu.
- Bản gốc giấy vay tiền viết tay.
- Bản sao giấy tờ tùy thân (CMND/CCCD/Hộ chiếu) của người khởi kiện.
- Tài liệu chứng minh nơi cư trú của bên vay để xác định thẩm quyền của Tòa án.
3.3. Tố cáo hình sự
Nếu bên vay có các hành vi như: Dùng thủ đoạn gian dối để chiếm đoạt tiền, hoặc sau khi vay đã bỏ trốn, hoặc có tiền nhưng cố tình không trả nhằm chiếm đoạt, người cho vay có thể làm đơn tố cáo gửi cơ quan Công an về tội "Lừa đảo chiếm đoạt tài sản" hoặc "Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản".
4. Lời khuyên để giấy vay tiền viết tay an toàn hơn
Để tăng tính pháp lý và dễ dàng đòi nợ sau này, khi lập giấy vay tiền viết tay, bạn nên:
- Yêu cầu bên vay viết tay toàn bộ nội dung giấy vay (để dễ giám định chữ viết nếu cần).
- Ghi rõ thông tin CMND/CCCD, địa chỉ thường trú của cả hai bên.
- Có người làm chứng ký tên vào giấy vay tiền.
- Ghi rõ thời hạn trả nợ và mức lãi suất (không quá 20%/năm).
- Nếu có thể, hãy thực hiện việc giao nhận tiền qua chuyển khoản ngân hàng để có bằng chứng xác thực về việc đã giao tiền.
Tóm lại, giấy vay tiền viết tay hoàn toàn có giá trị pháp lý nếu tuân thủ đúng các quy định của Bộ luật Dân sự 2015. Tuy nhiên, để tránh những rủi ro không đáng có, người cho vay cần cẩn trọng trong việc lập văn bản và lưu giữ các bằng chứng liên quan.