Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XV và đại biểu Hội đồng nhân dân (HĐND) các cấp nhiệm kỳ 2021-2026 là sự kiện chính trị trọng đại của đất nước. Để ngày bầu cử thực sự là ngày hội của toàn dân, việc mỗi cử tri hiểu rõ quyền lợi, trách nhiệm và quy trình bỏ phiếu là vô cùng quan trọng. Dưới đây là hướng dẫn chi tiết dựa trên các quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm năm 2021.
Nắm vững 8 nguyên tắc "vàng" khi đi bỏ phiếu
Theo quy định tại Điều 69 của Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân 2015, việc bỏ phiếu phải tuân thủ các nguyên tắc nghiêm ngặt sau:
- Nguyên tắc phổ thông và trực tiếp: Mỗi cử tri có quyền bỏ một phiếu bầu đại biểu Quốc hội và một phiếu bầu đại biểu HĐND tương ứng với mỗi cấp HĐND.
- Tự mình đi bầu: Cử tri phải tự mình đi bầu cử, không được nhờ người khác bầu cử thay. Khi đi bầu phải mang theo và xuất trình thẻ cử tri.
- Hỗ trợ cử tri đặc biệt: Nếu cử tri không thể tự viết phiếu thì có thể nhờ người khác viết hộ nhưng phải tự mình bỏ phiếu. Người viết hộ phải bảo đảm bí mật phiếu bầu. Trường hợp cử tri khuyết tật không thể bỏ phiếu vào hòm thì mới được nhờ người khác bỏ hộ.
- Hòm phiếu phụ: Đối với cử tri ốm đau, già yếu hoặc đang bị tạm giam, Tổ bầu cử sẽ mang hòm phiếu phụ đến tận nơi để cử tri thực hiện quyền bầu cử.
- Bảo mật tuyệt đối: Khi cử tri viết phiếu, không ai được xem, kể cả thành viên Tổ bầu cử.
- Quyền đổi phiếu: Nếu viết hỏng, cử tri có quyền yêu cầu Tổ bầu cử đổi phiếu bầu khác.
- Xác nhận hoàn thành: Sau khi bỏ phiếu xong, Tổ bầu cử có trách nhiệm đóng dấu “Đã bỏ phiếu” vào thẻ cử tri.
Trích dẫn Điều 69 Luật Bầu cử 2015: "1. Mỗi cử tri có quyền bỏ một phiếu bầu đại biểu Quốc hội và bỏ một phiếu bầu đại biểu Hội đồng nhân dân tương ứng với mỗi cấp Hội đồng nhân dân. 2. Cử tri phải tự mình đi bầu cử, không được nhờ người khác bầu cử thay..."
Quy trình 3 bước thực hiện quyền bầu cử tại khu vực bỏ phiếu
Để đảm bảo tính thống nhất và chuyên nghiệp, Thông tư 01/2021/TT-BNV của Bộ Nội vụ đã hướng dẫn chi tiết quy trình tại phòng bỏ phiếu như sau:
Bước 1: Tiếp nhận phiếu bầu
Cử tri đến đúng khu vực bỏ phiếu ghi trên thẻ cử tri, xuất trình thẻ cử tri để thành viên Tổ bầu cử đối chiếu danh sách và phát phiếu bầu. Tùy vào địa phương, cử tri sẽ nhận được các loại phiếu bầu đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND các cấp (tỉnh, huyện, xã).
Bước 2: Gạch phiếu và bỏ phiếu
Đây là bước quan trọng nhất. Cử tri vào buồng gạch phiếu riêng biệt để thực hiện lựa chọn. Cần đọc kỹ danh sách những người ứng cử để quyết định người mình tín nhiệm.
Cách gạch phiếu đúng quy định:
- Nếu không tín nhiệm người nào thì gạch ngang cả họ và tên người đó (gạch đè lên hàng chữ).
- KHÔNG khoanh tròn, không đánh dấu chéo (X) hoặc bất kỳ ký hiệu nào khác lên phiếu.
- KHÔNG viết thêm tên người ngoài danh sách vào phiếu bầu.
- KHÔNG bầu quá số lượng đại biểu được ấn định trên phiếu.
- KHÔNG để nguyên phiếu (không gạch tên ai) hoặc gạch hết tất cả tên người ứng cử.
Bước 3: Xác nhận và ra về
Sau khi bỏ phiếu vào hòm phiếu theo đúng quy định, cử tri mang thẻ cử tri đến bàn của Tổ bầu cử để được đóng dấu “Đã bỏ phiếu”. Đây là bằng chứng xác nhận cử tri đã hoàn thành nghĩa vụ công dân.
Lưu ý về an toàn trong bối cảnh đặc biệt năm 2021
Trong bối cảnh cuộc bầu cử diễn ra khi tình hình dịch bệnh có những diễn biến phức tạp, cử tri khi đi bỏ phiếu cần tuân thủ nghiêm ngặt thông điệp 5K của Bộ Y tế, đeo khẩu trang và giữ khoảng cách an toàn tại khu vực bỏ phiếu. Các Tổ bầu cử cũng được hướng dẫn bố trí luồng đi một chiều để đảm bảo giãn cách.
Việc bỏ phiếu đúng luật không chỉ là thực hiện quyền lợi cá nhân mà còn góp phần xây dựng bộ máy nhà nước trong sạch, vững mạnh. Nếu có bất kỳ thắc mắc nào về danh sách người ứng cử hoặc quy trình, cử tri nên chủ động hỏi các thành viên Tổ bầu cử để được giải đáp kịp thời.