Trong thực tế quan hệ lao động, không ít trường hợp người lao động vì những lý do cá nhân hoặc bức xúc nhất thời đã chọn cách "nghỉ ngang" – tức là đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động mà không tuân thủ thời gian báo trước. Một trong những hệ lụy lớn nhất mà người lao động phải đối mặt chính là việc chốt sổ Bảo hiểm xã hội (BHXH). Câu hỏi đặt ra là: Người lao động nghỉ ngang có được tự chốt sổ BHXH không? Và nếu công ty cố tình gây khó dễ, bạn cần phải làm gì để bảo vệ quyền lợi của mình trong bối cảnh các quy định mới của năm 2021 đang có hiệu lực?
Người lao động có được tự mình thực hiện thủ tục chốt sổ BHXH?
Theo quy định tại Bộ luật Lao động 2019 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2021), trách nhiệm hoàn thành thủ tục xác nhận thời gian đóng bảo hiểm thuộc về người sử dụng lao động. Cụ thể, điểm a khoản 3 Điều 48 Bộ luật Lao động 2019 nêu rõ:
"Hoàn thành thủ tục xác nhận thời gian đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp và trả lại cùng với bản chính giấy tờ khác nếu người sử dụng lao động đã giữ của người lao động"
Đồng thời, tại khoản 5 Điều 21 Luật Bảo hiểm xã hội 2014 cũng quy định người sử dụng lao động có trách nhiệm phối hợp với cơ quan BHXH để trả sổ và xác nhận thời gian đóng cho người lao động khi chấm dứt hợp đồng.
Kết luận: Người lao động KHÔNG THỂ tự mình chốt sổ BHXH. Đây là nghĩa vụ bắt buộc của công ty, bất kể lý do chấm dứt hợp đồng là gì. Ngay cả khi bạn nghỉ ngang trái luật, công ty vẫn phải có trách nhiệm chốt sổ cho bạn.
Nghĩa vụ bồi thường của người lao động khi nghỉ ngang
Mặc dù công ty phải chốt sổ, nhưng vì bạn nghỉ ngang (đơn phương chấm dứt hợp đồng trái pháp luật), bạn sẽ phải đối mặt với các chế tài theo Điều 40 Bộ luật Lao động 2019:
- Không được trợ cấp thôi việc: Bạn sẽ mất khoản tiền trợ cấp này dù đã làm việc lâu năm.
- Bồi thường nửa tháng tiền lương: Theo hợp đồng lao động đã ký.
- Bồi thường tiền lương những ngày không báo trước: Một khoản tiền tương ứng với tiền lương trong những ngày vi phạm thời hạn báo trước.
- Hoàn trả chi phí đào tạo: Nếu trước đó công ty có chi trả kinh phí đào tạo nghề cho bạn.
Nhiều doanh nghiệp thường dùng việc "giam sổ bảo hiểm" để ép người lao động bồi thường các khoản trên. Tuy nhiên, về mặt pháp lý, đây là hai vấn đề tách biệt. Công ty không được quyền lấy lý do người lao động chưa bồi thường để từ chối chốt sổ BHXH.
Làm gì khi công ty cố tình không chốt sổ BHXH?
Nếu bạn đã hoàn thành các nghĩa vụ bồi thường (hoặc đang trong quá trình giải quyết) mà công ty vẫn kiên quyết không chốt sổ, bạn có thể thực hiện các bước sau theo đúng trình tự pháp luật năm 2021:
Cách 1: Khiếu nại trực tiếp và lên cơ quan chức năng
Căn cứ Nghị định 24/2018/NĐ-CP, quy trình khiếu nại như sau:
- Khiếu nại lần đầu: Gửi đơn khiếu nại đến Giám đốc công ty cũ. Trong vòng 30 ngày (hoặc 45 ngày với vụ việc phức tạp), công ty phải có văn bản trả lời.
- Khiếu nại lần hai: Nếu công ty không giải quyết hoặc giải quyết không thỏa đáng, bạn gửi đơn đến Chánh Thanh tra Sở Lao động - Thương binh và Xã hội nơi công ty đặt trụ sở.
Cách 2: Khởi kiện ra Tòa án nhân dân
Theo điểm d khoản 1 Điều 188 Bộ luật Lao động 2019, các tranh chấp về bảo hiểm xã hội không bắt buộc phải qua thủ tục hòa giải tại cơ sở. Bạn có thể nộp đơn khởi kiện trực tiếp ra Tòa án nhân dân cấp huyện nơi công ty đặt trụ sở để yêu cầu can thiệp, buộc công ty thực hiện nghĩa vụ chốt và trả sổ BHXH.
Mức xử phạt cực nặng đối với doanh nghiệp vi phạm
Để răn đe các hành vi xâm phạm quyền lợi bảo hiểm của người lao động, Nghị định 28/2020/NĐ-CP quy định mức phạt rất cụ thể:
- Hành vi không hoàn thành thủ tục xác nhận thời gian đóng BHXH: Phạt tiền từ 01 - 20 triệu đồng tùy vào số lượng người lao động bị vi phạm (theo khoản 1 Điều 11 Nghị định 28/2020/NĐ-CP).
- Hành vi không trả sổ BHXH cho người lao động: Phạt tiền từ 02 - 04 triệu đồng đối với mỗi người lao động bị vi phạm, tổng mức phạt tối đa có thể lên đến 75 triệu đồng (theo khoản 4 Điều 40 Nghị định 28/2020/NĐ-CP).
Lời khuyên pháp lý: Dù bạn có lỗi khi nghỉ ngang, nhưng pháp luật vẫn bảo hộ quyền được xác nhận quá trình đóng bảo hiểm của bạn. Đừng vì lo sợ bồi thường mà bỏ mặc quyền lợi BHXH của mình, bởi đây là căn cứ quan trọng để bạn hưởng các chế độ ốm đau, thai sản, thất nghiệp và hưu trí sau này. Hãy chủ động liên hệ với bộ phận nhân sự để thỏa thuận phương án bồi thường và yêu cầu chốt sổ đúng quy định.
Trên đây là tư vấn chi tiết về việc người lao động nghỉ ngang có được tự chốt sổ bảo hiểm hay không trong bối cảnh pháp luật năm 2021. Nếu bạn đang gặp vướng mắc tương tự, hãy liên hệ ngay với các chuyên gia pháp lý để được hỗ trợ kịp thời.