Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh lộ trình chuyển đổi số quốc gia, việc thay đổi phương thức quản lý dân cư từ thủ công sang điện tử là một bước ngoặt lịch sử. Theo quy định mới nhất, sổ hộ khẩu giấy - vật bất ly thân của mỗi gia đình Việt suốt nhiều thập kỷ - sẽ sớm hoàn thành sứ mệnh của mình để nhường chỗ cho hệ thống quản lý hiện đại trên nền tảng số.
Người dân sẽ sớm được trải nghiệm các tiện ích tra cứu thông tin cư trú trên nền tảng số (ảnh minh họa)
Lộ trình dừng cấp sổ hộ khẩu giấy từ tháng 7/2021
Căn cứ quy định tại khoản 3 Điều 38 Luật Cư trú 2020, kể từ ngày 01/7/2021, cơ quan đăng ký cư trú sẽ chính thức không cấp mới, cấp lại sổ hộ khẩu, sổ tạm trú bằng giấy. Đối với những sổ hộ khẩu, sổ tạm trú đã được cấp trước đó, người dân vẫn có thể tiếp tục sử dụng và có giá trị như giấy tờ, tài liệu xác nhận về cư trú cho đến hết ngày 31/12/2022.
"Kể từ ngày Luật này có hiệu lực thi hành, Sổ hộ khẩu, Sổ tạm trú đã được cấp vẫn được sử dụng và có giá trị như giấy tờ, tài liệu xác nhận về cư trú theo quy định của Luật này cho đến hết ngày 31 tháng 12 năm 2022."
Việc dừng cấp sổ giấy không đồng nghĩa với việc bỏ quản lý cư trú, mà là thay đổi hình thức từ quản lý bằng cuốn sổ vật lý sang quản lý bằng dữ liệu điện tử trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư thông qua số định danh cá nhân.
Sự chuyển dịch từ sổ hộ khẩu giấy sang quản lý bằng dữ liệu điện tử và thẻ Căn cước công dân gắn chip (ảnh minh họa)
3 phương thức tra cứu thông tin cư trú mới theo Nghị định 37/2021/NĐ-CP
Để đảm bảo quyền lợi của công dân trong việc khai thác thông tin cá nhân khi không còn sổ hộ khẩu giấy, Chính phủ đã ban hành Nghị định 37/2021/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 14/5/2021). Theo đó, tại khoản 6 Điều 1 Nghị định 37/2021/NĐ-CP, công dân có thể thực hiện khai thác thông tin cư trú của mình qua các hình thức sau:
1. Tra cứu thông qua dịch vụ nhắn tin (SMS)
Đây là phương thức được đánh giá là tiện lợi và nhanh chóng nhất cho đại đa số người dân. Công dân có thể sử dụng điện thoại di động để gửi tin nhắn tra cứu thông tin cư trú theo hướng dẫn cụ thể của Bộ Công an. Hình thức này giúp người dân có thể xác nhận thông tin cư trú mọi lúc, mọi nơi mà không cần phải đến trực tiếp cơ quan công an.
2. Khai thác qua Cổng dịch vụ công quốc gia và Cổng dịch vụ công Bộ Công an
Với những người dân có điều kiện tiếp cận internet, việc tra cứu qua các cổng dịch vụ công trực tuyến là lựa chọn tối ưu. Người dân chỉ cần đăng nhập tài khoản, thực hiện các bước xác thực định danh để xem và in các thông tin liên quan đến cư trú của mình. Hệ thống sẽ kết nối trực tiếp với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư để đảm bảo tính chính xác và bảo mật.
3. Gửi văn bản yêu cầu cung cấp thông tin
Trong trường hợp cần thiết, công dân vẫn có thể gửi văn bản yêu cầu cung cấp thông tin đến cơ quan quản lý Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Văn bản này cần nêu rõ:
- Lý do cần khai thác, sử dụng thông tin.
- Thời gian và phạm vi thông tin cần khai thác.
- Cam đoan chịu trách nhiệm về việc sử dụng thông tin được cung cấp.
Cơ quan có thẩm quyền sẽ xem xét và quyết định cho phép khai thác thông tin trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận được yêu cầu hợp lệ.
Lợi ích của việc quản lý cư trú bằng công nghệ số
Việc thay thế sổ hộ khẩu giấy bằng phương thức quản lý điện tử mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Người dân sẽ không còn phải lo lắng về việc mất, hỏng hay phải đi công chứng, chứng thực sổ hộ khẩu khi thực hiện các giao dịch dân sự. Mọi thông tin đã được số hóa và đồng bộ, giúp rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính, giảm bớt phiền hà và chi phí cho xã hội.
Với việc Nghị định 37/2021/NĐ-CP sắp có hiệu lực vào giữa tháng 5 tới, người dân cần chủ động cập nhật thông tin và làm quen với các phương thức tra cứu mới để đảm bảo các giao dịch cá nhân diễn ra thông suốt trong giai đoạn chuyển tiếp này.