Ngày bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XV và đại biểu Hội đồng nhân dân (HĐND) các cấp nhiệm kỳ 2021-2026 đang đến gần. Đây là sự kiện chính trị quan trọng, là nơi để mỗi công dân thực hiện quyền làm chủ của mình thông qua việc lựa chọn những đại biểu ưu tú nhất. Để đảm bảo quyền lợi và thực hiện đúng trách nhiệm, cử tri cần nắm vững các quy định cốt yếu sau đây.
1. Nguyên tắc lập danh sách cử tri: Không có mặt tại nơi thường trú có được bầu cử?
Theo quy định tại Điều 29 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân 2015, mỗi công dân chỉ được ghi tên vào một danh sách cử tri ở nơi mình thường trú hoặc tạm trú. Tuy nhiên, thực tế có nhiều trường hợp công dân vắng mặt tại nơi cư trú do đi làm ăn xa hoặc học tập.
- Trường hợp đã khai báo tạm vắng: Nếu cử tri đã làm thủ tục khai báo tạm vắng tại nơi thường trú, UBND cấp xã nơi thường trú sẽ không ghi tên vào danh sách. Khi đó, cử tri có quyền đăng ký để được ghi tên vào danh sách cử tri tại nơi đang tạm trú.
- Trường hợp chưa khai báo tạm vắng: Dù vắng mặt dài ngày, UBND cấp xã vẫn phải ghi tên công dân đó vào danh sách cử tri tại nơi thường trú, trừ khi cử tri hoặc người thân thông báo rõ nguyện vọng không tham gia bỏ phiếu tại đây.
- Thay đổi nơi bỏ phiếu muộn: Nếu cử tri trở về nơi thường trú trong khoảng thời gian từ sau khi niêm yết danh sách đến trước thời điểm bỏ phiếu 24 giờ, họ vẫn có thể đề nghị bổ sung tên vào danh sách cử tri tại địa phương.
2. Quyền bầu cử của người không có nơi thường trú, tạm trú ổn định
Pháp luật Việt Nam luôn tạo điều kiện tối đa để mọi công dân thực hiện quyền chính trị của mình. Đối với những người di cư tự do, chưa có đăng ký thường trú hay tạm trú chính thức nhưng đang sinh sống thực tế trên địa bàn, UBND cấp xã có trách nhiệm thông tin và hướng dẫn.
Nếu cử tri có nguyện vọng bầu cử tại nơi đang sinh sống thực tế, địa phương sẽ tạo điều kiện ghi tên họ vào danh sách cử tri của khu vực bỏ phiếu tương ứng. Những trường hợp này thường được thực hiện quyền bầu cử như đối với cử tri tạm trú dưới 12 tháng.
Cử tri thực hiện quyền bỏ phiếu tại hòm phiếu được niêm phong đúng quy định (ảnh minh họa)
3. Phương án bầu cử đặc biệt trong bối cảnh dịch bệnh Covid-19
Trong bối cảnh ngày bầu cử năm 2021 diễn ra khi dịch Covid-19 vẫn còn diễn biến phức tạp, công tác tổ chức bầu cử đã có những điều chỉnh linh hoạt để đảm bảo an toàn và quyền lợi cho người dân. Tổ bầu cử sẽ thực hiện rà soát kỹ lưỡng các đối tượng:
- Người đang bị tạm giữ, tạm giam.
- Người đang thực hiện cách ly y tế tập trung tại các cơ sở điều trị hoặc khu cách ly.
- Người đang bị cách ly tại nhà hoặc khu vực bị phong tỏa.
Đối với các trường hợp này, Tổ bầu cử sẽ mang hòm phiếu phụ và phiếu bầu đến tận nơi để cử tri thực hiện quyền bỏ phiếu. Quy trình này được thực hiện nghiêm ngặt dưới sự giám sát và đảm bảo các quy định về phòng chống dịch bệnh.
4. Hướng dẫn cách thức bỏ phiếu hợp lệ và đúng luật
Để lá phiếu có giá trị pháp lý, cử tri cần tuân thủ quy trình 3 bước tại phòng bỏ phiếu:
Bước 1: Xuất trình thẻ cử tri. Cử tri đến đúng khu vực bỏ phiếu ghi trên thẻ để nhận phiếu bầu.
Bước 2: Gạch phiếu bầu. Đây là bước quan trọng nhất. Cử tri cần đọc kỹ danh sách ứng cử viên. Nếu không tín nhiệm ai thì gạch ngang cả họ và tên người đó. Lưu ý:
Không được khoanh tròn, không đánh dấu riêng, không viết thêm tên người ngoài danh sách và không bầu quá số lượng đại biểu được ấn định.
Bước 3: Đóng dấu xác nhận. Sau khi bỏ phiếu vào hòm phiếu, cử tri phải yêu cầu Tổ bầu cử đóng dấu “Đã bỏ phiếu” vào Thẻ cử tri để hoàn tất quy trình.
5. Có được bầu cử thay hoặc nhờ người khác bỏ phiếu hộ?
Nguyên tắc bầu cử tại Việt Nam là phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín theo Điều 1 Luật Bầu cử 2015. Do đó, về nguyên tắc, cử tri phải tự mình đi bầu, không được nhờ người khác bầu thay.
Tuy nhiên, theo Điều 69 Luật Bầu cử 2015, nếu cử tri vì khuyết tật hoặc lý do khách quan không thể tự gạch phiếu thì có thể nhờ người khác gạch phiếu hộ, nhưng phải tự mình bỏ phiếu vào hòm phiếu. Người giúp đỡ phải đảm bảo bí mật lá phiếu của cử tri. Nếu cử tri ốm đau, già yếu hoặc khuyết tật không thể đến phòng bỏ phiếu, Tổ bầu cử sẽ mang hòm phiếu phụ đến tận chỗ ở để cử tri nhận phiếu và thực hiện bầu cử.
6. Không đi bầu cử có bị xử phạt không?
Bầu cử vừa là quyền lợi, vừa là nghĩa vụ thiêng liêng của mỗi công dân đủ 18 tuổi trở lên. Mặc dù pháp luật hiện hành chưa có quy định xử phạt hành chính đối với hành vi không đi bầu cử, nhưng việc tham gia bỏ phiếu là cách để mỗi người dân thể hiện trách nhiệm với đất nước, trực tiếp xây dựng bộ máy chính quyền vững mạnh.
Việc nắm vững các quy định trên không chỉ giúp cử tri thực hiện đúng quyền lợi của mình mà còn góp phần vào sự thành công chung của ngày hội toàn dân.