Kể từ ngày 01/07/2021, khi Luật Cư trú 2020 chính thức có hiệu lực thi hành, phương thức quản lý dân cư tại Việt Nam đã bước sang một trang mới: Chuyển từ sổ hộ khẩu giấy sang quản lý bằng dữ liệu điện tử. Trong bối cảnh này, Bộ Công an đang lấy ý kiến cho dự thảo Nghị định quy định về định danh và xác thực điện tử, trong đó đề xuất một giải pháp cực kỳ tiện lợi cho người dân: Tra cứu thông tin cư trú qua tin nhắn điện thoại (SMS).
Công dân được khai thác những thông tin gì từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư?
Theo dự thảo, công dân sẽ có quyền khai thác và sử dụng các dịch vụ từ thông tin của chính mình trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Đây là một bước tiến lớn giúp minh bạch hóa thông tin và giảm thiểu các thủ tục hành chính rườm rà. Cụ thể, các hình thức khai thác bao gồm:
- Gửi văn bản yêu cầu cung cấp thông tin đến cơ quan có thẩm quyền.
- Sử dụng dịch vụ nhắn tin (SMS) qua số điện thoại đã đăng ký.
- Truy cập thông qua Cổng dịch vụ công quốc gia hoặc Cổng dịch vụ công của Bộ Công an.
Đặc biệt, danh mục các dịch vụ mà người dân có thể khai thác rất đa dạng, từ việc quản lý chữ ký số cá nhân cho đến tra cứu toàn bộ thông tin nhân thân. Theo quy định tại Luật Căn cước công dân 2014 (được sửa đổi bởi Điều 37 Luật Cư trú 2020), các thông tin cá nhân có thể tra cứu bao gồm: Họ tên, ngày tháng năm sinh, quê quán, nơi thường trú, tạm trú, tình trạng hôn nhân, nhóm máu và cả thông tin về các thành viên trong hộ gia đình.
Trình tự tra cứu thông tin cư trú bằng tin nhắn điện thoại
Để đảm bảo tính bảo mật nhưng vẫn tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người dân, dự thảo quy định quy trình tra cứu qua tin nhắn hết sức đơn giản và chặt chẽ:
- Bước 1: Người dân sử dụng số điện thoại chính chủ (đã được xác thực với nhà mạng) để soạn tin nhắn theo cú pháp quy định.
- Bước 2: Tin nhắn được gửi đến hệ thống của Cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội (C06).
- Bước 3: Hệ thống tự động kiểm tra đối chiếu số điện thoại và dữ liệu công dân.
Nếu thông tin khớp đúng, hệ thống sẽ gửi trả kết quả chi tiết về điện thoại của người dân. Ngược lại, nếu số điện thoại chưa đăng ký hoặc thông tin không tồn tại, hệ thống sẽ có thông báo phản hồi cụ thể. Việc tra cứu này giúp người dân có thể chứng minh nơi cư trú trong các giao dịch dân sự mà không cần phải mang theo sổ hộ khẩu giấy hay xin giấy xác nhận cư trú như trước đây.
"Công dân được khai thác thông tin của mình trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư bằng văn bản yêu cầu cung cấp thông tin hoặc thông qua dịch vụ nhắn tin, cổng dịch vụ công quốc gia, cổng dịch vụ công Bộ Công an."
Lợi ích thiết thực trong lộ trình bỏ sổ hộ khẩu giấy
Việc triển khai tra cứu qua tin nhắn không chỉ là một giải pháp công nghệ mà còn là lời giải cho bài toán "bỏ sổ hộ khẩu giấy thì chứng minh cư trú thế nào?". Trong giai đoạn chuyển tiếp từ nay đến hết năm 2022, khi sổ hộ khẩu giấy dần mất đi vai trò lịch sử, các phương thức điện tử như SMS hay ứng dụng định danh số sẽ trở thành "vật bất ly thân" của mỗi công dân.
Tuy nhiên, người dân cũng cần lưu ý bảo mật thông tin số điện thoại và mã định danh cá nhân để tránh bị kẻ xấu lợi dụng. Việc tra cứu thông tin cá nhân qua các cổng dịch vụ công thường là miễn phí, trong khi dịch vụ tin nhắn có thể sẽ có mức phí viễn thông nhất định tùy theo quy định của nhà mạng và đơn vị cung cấp dịch vụ.
Hy vọng đề xuất này sớm được hiện thực hóa để người dân có thể trải nghiệm sự tiện lợi tối đa của Chính phủ điện tử. Nếu bạn gặp khó khăn trong việc thực hiện các thủ tục cư trú mới, hãy liên hệ ngay với cơ quan công an nơi gần nhất để được hướng dẫn chi tiết.