Trong bối cảnh kinh tế biến động, việc tái cấu trúc doanh nghiệp thông qua các hình thức chia, tách là giải pháp quan trọng để tối ưu hóa nguồn lực. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều chủ doanh nghiệp vẫn còn lúng túng trong việc phân biệt hai khái niệm này, dẫn đến những hệ quả pháp lý ngoài ý muốn, đặc biệt là việc vô tình 'khai tử' pháp nhân đang hoạt động hiệu quả. Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết dựa trên quy định của Luật Doanh nghiệp 2020.
Sự khác biệt cốt lõi giữa chia và tách doanh nghiệp nằm ở sự tồn tại của pháp nhân gốc (ảnh minh họa)
1. Bản chất pháp lý của Chia và Tách doanh nghiệp
Theo quy định tại Điều 198 Luật Doanh nghiệp 2020, chia doanh nghiệp (chia công ty) là việc công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần chia các tài sản, quyền và nghĩa vụ, thành viên, cổ đông của công ty hiện có để thành lập hai hoặc nhiều công ty mới. Điểm đặc trưng nhất của hình thức này là công ty bị chia sẽ chấm dứt tồn tại ngay sau khi các công ty mới được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp.
Trong khi đó, tách doanh nghiệp (tách công ty) theo Điều 199 Luật Doanh nghiệp 2020 là việc công ty chuyển một phần tài sản, quyền, nghĩa vụ, thành viên, cổ đông của công ty hiện có để thành lập một hoặc một số công ty mới. Khác với chia, trong hình thức tách, công ty bị tách vẫn tiếp tục tồn tại và hoạt động song song với các pháp nhân mới.
"Công ty bị tách phải đăng ký thay đổi vốn điều lệ, số lượng thành viên, cổ đông tương ứng với phần vốn góp, cổ phần và số lượng thành viên, cổ đông giảm xuống đồng thời với việc đăng ký doanh nghiệp các công ty mới." (Trích Khoản 4 Điều 199 Luật Doanh nghiệp 2020)
2. Những điểm tương đồng quan trọng
Dù có hệ quả khác nhau về sự tồn tại của pháp nhân, cả chia và tách doanh nghiệp đều có những đặc điểm chung mà nhà đầu tư cần lưu ý:
- Loại hình áp dụng: Chỉ áp dụng đối với Công ty trách nhiệm hữu hạn và Công ty cổ phần. Đây là những loại hình có sự tách biệt rõ ràng giữa tài sản cá nhân và tài sản pháp nhân.
- Trách nhiệm liên đới: Các công ty mới và công ty cũ (trong trường hợp tách) phải cùng liên đới chịu trách nhiệm về các nghĩa vụ, khoản nợ chưa thanh toán, hợp đồng lao động và nghĩa vụ tài sản khác của công ty bị chia/tách, trừ khi có thỏa thuận khác với chủ nợ và người lao động.
- Thủ tục hành chính: Cả hai đều yêu cầu phải có Nghị quyết, Quyết định thông qua của cơ quan có thẩm quyền cao nhất trong công ty (Hội đồng thành viên hoặc Đại hội đồng cổ đông) và phải thực hiện đăng ký tại Phòng Đăng ký kinh doanh thuộc Sở Kế hoạch và Đầu tư.
Việc nắm vững quy trình tái cấu trúc giúp doanh nghiệp vận hành ổn định và đúng luật (ảnh minh họa)
3. Phân biệt chi tiết Chia và Tách doanh nghiệp
Để tránh nhầm lẫn, chúng ta có thể so sánh dựa trên các tiêu chí cụ thể sau:
| Tiêu chí phân biệt | Chia doanh nghiệp | Tách doanh nghiệp |
|---|---|---|
| Sự tồn tại của pháp nhân gốc | Chấm dứt tồn tại hoàn toàn. | Tiếp tục tồn tại và hoạt động. |
| Chuyển giao tài sản, quyền lợi | Chuyển giao toàn bộ tài sản, quyền và nghĩa vụ cho các công ty mới. | Chỉ chuyển giao một phần tài sản, quyền và nghĩa vụ cho các công ty mới. |
| Số lượng công ty sau thủ tục | Có ít nhất 02 công ty mới được hình thành. | Có ít nhất 02 công ty (bao gồm công ty cũ và các công ty mới). |
| Mục đích thực tế | Thường dùng khi các thành viên muốn tách hẳn để kinh doanh độc lập hoặc giải quyết mâu thuẫn nội bộ. | Thường dùng để chuyên môn hóa các bộ phận kinh doanh hoặc mở rộng quy mô thành mô hình công ty mẹ - con. |
4. Hệ quả pháp lý và lời khuyên cho nhà quản trị
Việc lựa chọn hình thức nào phụ thuộc vào chiến lược phát triển của doanh nghiệp. Nếu mục tiêu là giữ vững thương hiệu, uy tín và các giấy phép con đã có của pháp nhân hiện tại, tách doanh nghiệp là lựa chọn an toàn nhất. Ngược lại, nếu muốn làm mới hoàn toàn bộ máy và không còn nhu cầu duy trì pháp nhân cũ, chia doanh nghiệp sẽ giúp phân định tài sản và trách nhiệm một cách triệt để.
Một lưu ý đặc biệt quan trọng trong giai đoạn hiện nay (tháng 09/2023) là vấn đề quyết toán thuế. Dù là chia hay tách, doanh nghiệp đều phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế với ngân sách nhà nước. Cơ quan thuế sẽ tiến hành kiểm tra, đối soát kỹ lưỡng việc chuyển giao nghĩa vụ thuế giữa các pháp nhân để đảm bảo không có sự thất thoát hoặc trốn tránh nghĩa vụ tài chính.
Tóm lại, chia và tách doanh nghiệp là những công cụ pháp lý hữu hiệu để tái cơ cấu. Tuy nhiên, do tính chất phức tạp về hồ sơ và hệ quả pháp lý về sau, doanh nghiệp nên tham vấn ý kiến của các chuyên gia pháp lý trước khi đặt bút ký vào quyết định tái cấu trúc.