Vào những ngày cuối tháng 7 năm 2021, khi làn sóng dịch bệnh Covid-19 đang diễn biến hết sức phức tạp tại Việt Nam, dư luận đã một phen xôn xao trước quyết định "hỏa tốc" của Bộ Y tế liên quan đến việc sử dụng thuốc cổ truyền trong điều trị. Cụ thể, chỉ sau đúng một ngày ban hành Công văn số 5944/BYT-YDCT, cơ quan này đã phải ra thông báo thu hồi toàn bộ văn bản do những nội dung được cho là "chưa phù hợp".
Dược sĩ chuẩn bị các vị thuốc cổ truyền trong bối cảnh dịch bệnh năm 2021 (ảnh minh họa)
Quyết định hỏa tốc và sự ngỡ ngàng của dư luận
Ngày 24/7/2021, Bộ Y tế ban hành Công văn số 5944/BYT-YDCT về việc tăng cường phòng, chống dịch bệnh Covid-19 bằng thuốc cổ truyền và sản phẩm từ dược liệu. Mục đích ban đầu của văn bản này là nhằm huy động các nguồn lực từ y học cổ truyền để hỗ trợ nâng cao sức khỏe, giảm triệu chứng cho bệnh nhân F0 đang điều trị tại nhà hoặc các cơ sở y tế.
Tuy nhiên, ngay sau khi văn bản được phổ biến, một làn sóng tranh luận đã nổ ra trên các diễn đàn y khoa và mạng xã hội. Đến ngày 25/7/2021, Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Trường Sơn đã ký Công văn số 5968/BYT-YDCT để bãi bỏ văn bản vừa ban hành trước đó. Lý do được đưa ra ngắn gọn là "có một số nội dung chưa phù hợp".
Danh mục 12 loại thuốc cổ truyền gây tranh cãi
Điểm mấu chốt khiến Công văn 5944 bị phản ứng dữ dội nằm ở phụ lục đính kèm, nơi Bộ Y tế liệt kê danh sách 12 loại thuốc cổ truyền và sản phẩm dược liệu. Đáng chú ý, thay vì chỉ nêu tên các bài thuốc hoặc hoạt chất chung, văn bản này lại chỉ đích danh tên thương mại của các sản phẩm gắn liền với những doanh nghiệp cụ thể như Viên nang Kovir, Hoạt huyết Nhất Nhất hay các sản phẩm của một số bệnh viện chuyên ngành.
Việc một cơ quan quản lý nhà nước cao nhất về y tế lại đi liệt kê trực tiếp các nhãn hàng cụ thể trong một văn bản hướng dẫn chuyên môn đã làm dấy lên nghi ngại về tính khách quan và sự ưu ái đối với một số doanh nghiệp dược phẩm nhất định trong thời điểm dịch bệnh nhạy cảm.
Các loại thảo dược như Xuyên tâm liên thường được nhắc đến trong hỗ trợ điều trị hô hấp (ảnh minh họa)
Góc nhìn pháp lý: Tại sao việc liệt kê tên thương mại lại "chưa phù hợp"?
Dưới góc độ pháp lý, việc ban hành danh mục thuốc kèm tên thương mại trong văn bản hành chính của Bộ Y tế được cho là chưa sát với các nguyên tắc cơ bản về quản lý dược và cạnh tranh. Theo quy định tại Luật Dược 2016, việc quảng cáo và giới thiệu thuốc phải tuân thủ những quy trình nghiêm ngặt để đảm bảo thông tin chính xác, khách quan.
Bên cạnh đó, Nghị định 54/2017/NĐ-CP hướng dẫn thi hành Luật Dược cũng quy định rõ về các hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động kinh doanh và quảng cáo dược phẩm. Việc đưa tên thương mại vào hướng dẫn điều trị vô hình trung có thể tạo ra một lợi thế cạnh tranh không công bằng, trái với tinh thần của Luật Cạnh tranh và các quy định về đấu thầu thuốc.
"Việc liệt kê tên thương mại của doanh nghiệp trong văn bản hướng dẫn chuyên môn của cơ quan quản lý nhà nước là điều cần hết sức thận trọng, tránh dẫn đến hiểu lầm về việc ưu ái doanh nghiệp hoặc lợi ích nhóm." - Một chuyên gia pháp lý nhận định tại thời điểm đó.
Bài học về tính minh bạch trong ban hành văn bản
Sự cố thu hồi Công văn 5944 là một bài học quan trọng cho các cơ quan soạn thảo văn bản. Trong bối cảnh dịch bệnh cấp bách, việc nhanh chóng đưa ra các giải pháp hỗ trợ người dân là cần thiết, nhưng không vì thế mà bỏ qua các nguyên tắc pháp lý và tính minh bạch. Sau khi thu hồi công văn này, Bộ Y tế đã khẳng định lại quan điểm khuyến khích người dân sử dụng các biện pháp y học cổ truyền theo đúng hướng dẫn chuyên môn chung, không tập trung vào bất kỳ nhãn hàng cụ thể nào.
Nếu quý độc giả cần tư vấn thêm về các quy định pháp luật liên quan đến lĩnh vực y tế và dược phẩm, vui lòng liên hệ tổng đài để được hỗ trợ kịp thời.