Trong quá trình khởi nghiệp và lựa chọn loại hình kinh doanh, nhiều chủ đầu tư thường thắc mắc về các loại giấy tờ pháp lý cần thiết. Một trong những câu hỏi phổ biến nhất là: Doanh nghiệp tư nhân thành lập có cần điều lệ công ty không? Để trả lời câu hỏi này, chúng ta cần xem xét các quy định mới nhất tại Luật Doanh nghiệp 2020 và bối cảnh thực tiễn quản trị doanh nghiệp tại Việt Nam.
Điều lệ công ty là gì và vai trò trong quản trị nội bộ?
Mặc dù văn bản luật hiện hành không đưa ra một định nghĩa mang tính học thuật cứng nhắc về "Điều lệ công ty", nhưng dựa trên thực tiễn pháp lý, có thể hiểu đây là bản thỏa thuận giữa các chủ sở hữu (thành viên góp vốn, cổ đông) về cách thức tổ chức, quản lý và vận hành doanh nghiệp. Nó đóng vai trò như một "bản hiến pháp" riêng biệt, ràng buộc trách nhiệm và quyền lợi của các bên liên quan.
Theo quy định tại Điều 24 Luật Doanh nghiệp 2020, Điều lệ công ty bao gồm Điều lệ khi đăng ký doanh nghiệp và Điều lệ được sửa đổi, bổ sung trong quá trình hoạt động. Nội dung chính của Điều lệ thường bao gồm:
“Điều lệ của công ty có các nội dung chính sau đây:
a) Tên, địa chỉ trụ sở chính của công ty; tên, địa chỉ chi nhánh và văn phòng đại diện (nếu có);
b) Ngành, nghề kinh doanh;
c) Vốn điều lệ; tổng số cổ phần, loại cổ phần và mệnh giá từng loại cổ phần đối với công ty cổ phần;
d) Họ, tên, địa chỉ liên lạc, quốc tịch của thành viên hợp danh đối với công ty hợp danh; của chủ sở hữu công ty, thành viên đối với công ty trách nhiệm hữu hạn; của cổ đông sáng lập đối với công ty cổ phần...”
Thông thường, Điều lệ là công cụ để giải quyết các tranh chấp nội bộ, phân chia lợi nhuận và xác định cơ cấu tổ chức quản lý. Tuy nhiên, đối với loại hình doanh nghiệp tư nhân, những yếu tố này lại mang một sắc thái hoàn toàn khác.
Tại sao doanh nghiệp tư nhân không bắt buộc phải có Điều lệ?
Căn cứ vào khoản 1 Điều 188 Luật Doanh nghiệp 2020, doanh nghiệp tư nhân được định nghĩa là doanh nghiệp do một cá nhân làm chủ và tự chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình về mọi hoạt động của doanh nghiệp. Chính đặc điểm "độc đạo" này đã dẫn đến việc không cần thiết phải có Điều lệ công ty vì các lý do sau:
- Chủ sở hữu duy nhất: Doanh nghiệp tư nhân chỉ có một cá nhân làm chủ. Không có sự góp vốn từ bên thứ hai, do đó không phát sinh nhu cầu thỏa thuận về quyền lợi, nghĩa vụ hay phân chia lợi nhuận giữa các thành viên.
- Trách nhiệm vô hạn: Khác với công ty TNHH hay công ty cổ phần có sự tách biệt tài sản, chủ doanh nghiệp tư nhân chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản cá nhân. Mọi quyết định đều nằm trong tay một người, không cần một cơ chế biểu quyết hay thông qua quyết định phức tạp như trong Điều lệ.
- Cơ cấu tổ chức đơn giản: Chủ doanh nghiệp tư nhân đồng thời là người đại diện theo pháp luật duy nhất. Họ có toàn quyền quyết định việc sử dụng lợi nhuận sau khi nộp thuế và thực hiện các nghĩa vụ tài chính khác.
Quy định về hồ sơ thành lập doanh nghiệp tư nhân năm 2021
Để minh chứng rõ hơn cho việc không cần Điều lệ, chúng ta hãy nhìn vào thành phần hồ sơ đăng ký kinh doanh. Theo quy định tại Điều 21 Nghị định 01/2021/NĐ-CP, hồ sơ đăng ký thành lập doanh nghiệp tư nhân chỉ bao gồm:
- Giấy đề nghị đăng ký doanh nghiệp.
- Bản sao giấy tờ pháp lý của cá nhân đối với chủ doanh nghiệp tư nhân (như Chứng minh nhân dân, Căn cước công dân hoặc Hộ chiếu còn hiệu lực).
Như vậy, trong danh mục hồ sơ bắt buộc nộp cho Cơ quan đăng ký kinh doanh hoàn toàn không có tên "Điều lệ công ty". Điều này tạo điều kiện tối đa cho các cá nhân muốn khởi nghiệp với quy mô nhỏ, thủ tục nhanh gọn và giảm bớt gánh nặng về văn bản hành chính nội bộ.
Lời khuyên pháp lý cho chủ doanh nghiệp tư nhân
Mặc dù không cần Điều lệ, nhưng chủ doanh nghiệp tư nhân vẫn phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định chung của pháp luật về thuế, lao động và môi trường. Việc quản lý dòng tiền giữa cá nhân và doanh nghiệp cần được thực hiện minh bạch để tránh các rủi ro pháp lý về sau, đặc biệt là khi chủ doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm vô hạn đối với các khoản nợ.
Nếu bạn đang có ý định chuyển đổi từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp tư nhân hoặc thành lập mới trong năm 2021, việc nắm vững các quy định tại Luật Doanh nghiệp 2020 là vô cùng cần thiết để bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình.
Nếu quý độc giả còn bất kỳ thắc mắc nào liên quan đến thủ tục thành lập doanh nghiệp hoặc các vấn đề pháp lý phát sinh, hãy liên hệ với các chuyên gia để được tư vấn chuyên sâu và kịp thời.