Trong đời sống xã hội hiện đại, quan hệ hôn nhân đôi khi bị biến tướng thành công cụ để đạt được những lợi ích vật chất hoặc mục đích cá nhân khác. Khái niệm "ly hôn giả tạo" xuất hiện như một giải pháp tình thế cho nhiều cặp vợ chồng muốn "lách luật". Tuy nhiên, pháp luật Việt Nam năm 2021 quy định rất rõ ràng về hành vi này cùng những chế tài xử phạt nghiêm khắc mà không phải ai cũng lường trước được.
Ly hôn giả tạo là gì? Góc nhìn từ Luật Hôn nhân và Gia đình 2014
Để hiểu thế nào là giả tạo, trước hết cần xác định rõ bản chất của việc ly hôn thực sự. Theo quy định tại khoản 14 Điều 3 Luật Hôn nhân và gia đình 2014:
"Ly hôn là việc chấm dứt quan hệ vợ chồng theo bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật của Tòa án."
Thông thường, ly hôn xuất phát từ tình trạng hôn nhân trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài. Ngược lại, ly hôn giả tạo lại là một màn kịch pháp lý. Khoản 15 Điều 3 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 định nghĩa cụ thể:
"Ly hôn giả tạo là việc lợi dụng ly hôn để trốn tránh nghĩa vụ tài sản, vi phạm chính sách, pháp luật về dân số hoặc để đạt được mục đích khác mà không nhằm mục đích chấm dứt hôn nhân."
Như vậy, đặc điểm nhận dạng lớn nhất của ly hôn giả tạo chính là ý chí thực sự của các bên. Họ không hề muốn chấm dứt tình cảm hay cuộc sống chung, mà chỉ mượn danh nghĩa bản án của Tòa án để tạo ra một vỏ bọc pháp lý mới nhằm trục lợi hoặc trốn tránh trách nhiệm.
Những mục đích phổ biến đằng sau một bản án ly hôn "hờ"
Thực tế cho thấy, các cặp vợ chồng thường tìm đến ly hôn giả tạo vì những lý do sau:
- Trốn tránh nghĩa vụ tài sản: Phổ biến nhất là việc tẩu tán tài sản khi một trong hai bên đang nợ nần chồng chất hoặc đối mặt với việc thi hành án dân sự. Bằng cách ly hôn và chia toàn bộ tài sản cho người kia, họ hy vọng cơ quan chức năng không thể kê biên tài sản.
- Định cư nước ngoài: Nhiều trường hợp ly hôn tại Việt Nam để một bên thực hiện kết hôn giả với người nước ngoài nhằm lấy quốc tịch, sau đó dự định sẽ bảo lãnh người chồng/vợ cũ sang.
- Vi phạm chính sách dân số: Ly hôn để tránh bị kỷ luật khi sinh con thứ ba (đối với cán bộ, công chức, viên chức).
- Hợp thức hóa các giao dịch dân sự: Ví dụ như để được mua nhà ở xã hội, hưởng các suất ưu đãi đất đai dành cho người độc thân hoặc hộ nghèo.
Mức xử phạt hành chính đối với hành vi ly hôn giả tạo
Pháp luật Việt Nam không chỉ cấm hành vi này tại điểm a khoản 2 Điều 5 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 mà còn quy định mức phạt tiền rất cụ thể.
Căn cứ theo quy định tại điểm đ khoản 2 Điều 59 Nghị định 82/2020/NĐ-CP, hành vi lợi dụng việc ly hôn để trốn tránh nghĩa vụ tài sản, vi phạm chính sách dân số hoặc mục đích khác mà không nhằm chấm dứt hôn nhân sẽ bị:
Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng.
Bên cạnh việc nộp phạt, người vi phạm còn bị áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả là buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện hành vi vi phạm. Điều này có nghĩa là nếu bạn ly hôn giả để trốn nợ 1 tỷ đồng, bạn không chỉ bị phạt 20 triệu mà còn có thể bị truy thu và xử lý lại các giao dịch tài sản liên quan.
Hậu quả pháp lý và thực tế: Khi cái kết "giả" trở thành bi kịch "thật"
Đáng lo ngại nhất không phải là số tiền phạt, mà là những rủi ro về quyền lợi mà người trong cuộc không thể kiểm soát. Một khi bản án ly hôn của Tòa án có hiệu lực, về mặt pháp lý, hai người không còn là vợ chồng. Điều này dẫn đến các hệ lụy:
- Mất quyền thừa kế: Nếu một bên chẳng may qua đời trong thời gian ly hôn giả, người kia sẽ không được hưởng thừa kế với tư cách là vợ/chồng theo pháp luật.
- Rủi ro về tài sản: Sau khi ly hôn và chia tài sản, nếu người giữ tài sản nảy sinh ý định chiếm đoạt thật hoặc có người thứ ba xen vào, người kia hoàn toàn không có căn cứ pháp lý để đòi lại.
- Khó khăn khi muốn tái hợp: Để trở lại làm vợ chồng hợp pháp, hai người bắt buộc phải thực hiện thủ tục đăng ký kết hôn lại từ đầu. Nếu một bên thay đổi ý định, bên còn lại không thể cưỡng ép.
Lời khuyên pháp lý: Đừng bao giờ đem hạnh phúc gia đình và sự an toàn pháp lý của bản thân ra để đánh đổi lấy những lợi ích ngắn hạn. Ly hôn giả tạo là một trò chơi mạo hiểm mà phần thắng thường rất mong manh, trong khi cái giá phải trả có thể là sự tan vỡ thực sự của một gia đình.
Nếu quý độc giả cần tư vấn chi tiết hơn về các thủ tục hôn nhân hoặc giải quyết tranh chấp tài sản, hãy liên hệ với các chuyên gia pháp lý để được hỗ trợ đúng quy định.