Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng vào cuối năm 2021, nhu cầu dịch thuật các văn bản pháp lý, hợp đồng thương mại quốc tế và hồ sơ tư pháp ngày càng tăng cao. Tuy nhiên, do tính chất đặc thù của ngôn ngữ luật học, chỉ một sai sót nhỏ trong bản dịch cũng có thể dẫn đến những rủi ro pháp lý nghiêm trọng, thậm chí gây thiệt hại hàng tỷ đồng cho doanh nghiệp. Chính vì vậy, việc kiểm chứng năng lực của đơn vị dịch thuật trước khi "chọn mặt gửi vàng" là yêu cầu hoàn toàn chính đáng của mọi khách hàng. Vậy dưới góc độ pháp lý, khách hàng có được quyền yêu cầu dịch thử để kiểm chứng chất lượng trước khi ký hợp đồng hay không?
Nhu cầu dịch thuật pháp lý cuối năm 2021 và những rủi ro tiềm ẩn từ sai sót ngôn từ
Giai đoạn cuối năm 2021 chứng kiến sự bùng nổ của các giao dịch thương mại xuyên biên giới khi Việt Nam thích ứng an toàn với đại dịch. Đi kèm với đó là hàng loạt hợp đồng mua bán, sáp nhập (M&A), và các tài liệu pháp lý phức tạp cần được chuyển ngữ chính xác. Khác với dịch thuật thông thường, dịch thuật pháp lý đòi hỏi người dịch không chỉ giỏi ngoại ngữ mà còn phải am hiểu sâu sắc hệ thống pháp luật của cả hai quốc gia.
Một thuật ngữ pháp lý nếu dịch sai ngữ cảnh có thể làm thay đổi hoàn toàn quyền và nghĩa vụ của các bên trong hợp đồng. Ví dụ, việc nhầm lẫn giữa "shall" (bắt buộc) và "may" (có thể) trong tiếng Anh pháp lý, hoặc dịch sai khái niệm "đặt cọc" thành "trả trước" theo quy định của pháp luật Việt Nam, có thể dẫn đến những tranh chấp kéo dài tại Tòa án hoặc Trọng tài thương mại. Do đó, việc đánh giá năng lực của đơn vị dịch thuật thông qua một bản dịch thử là bước đi vô cùng khôn ngoan và cần thiết.
Khách hàng có được yêu cầu dịch thử trước khi ký hợp đồng dịch vụ?
Dưới góc độ pháp lý, quan hệ giữa khách hàng (bên sử dụng dịch vụ) và đơn vị dịch thuật (bên cung ứng dịch vụ) được điều chỉnh bởi các quy định về hợp đồng dịch vụ tại Mục 1 Chương XVII Bộ luật Dân sự 2015. Theo quy định tại Điều 513 Bộ luật Dân sự 2015:
"Hợp đồng dịch vụ là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên cung ứng dịch vụ thực hiện công việc cho bên sử dụng dịch vụ, bên sử dụng dịch vụ phải trả tiền dịch vụ cho bên cung ứng dịch vụ."
Pháp luật Việt Nam luôn tôn trọng nguyên tắc tự do thỏa thuận và tự nguyện cam kết giữa các bên trong giao dịch dân sự. Do đó, việc khách hàng yêu cầu dịch thử và đơn vị dịch thuật đồng ý thực hiện dịch thử hoàn toàn là sự thỏa thuận hợp pháp giữa hai bên nhằm tiến tới giao kết hợp đồng chính thức. Đây là một thông lệ thương mại phổ biến và lành mạnh, giúp giảm thiểu rủi ro cho cả hai phía.
Thông thường, các đơn vị dịch thuật uy tín luôn sẵn sàng cung cấp chính sách dịch thử miễn phí với dung lượng giới hạn (khoảng 300 từ) đối với các tài liệu lớn. Bản dịch thử này chính là "chìa khóa" giúp khách hàng trực tiếp đánh giá văn phong pháp lý, cách sử dụng thuật ngữ chuyên ngành và độ chính xác trong việc chuyển ngữ của đội ngũ biên dịch viên trước khi chính thức đặt bút ký hợp đồng dịch vụ dài hạn.
Trách nhiệm pháp lý cực kỳ nghiêm ngặt của người dịch theo quy định hiện hành
Hoạt động dịch thuật pháp lý, đặc biệt là dịch thuật để công chứng hoặc chứng thực chữ ký người dịch tại Việt Nam, được điều chỉnh chặt chẽ bởi các văn bản quy phạm pháp luật như Luật Công chứng 2014 và Nghị định 23/2015/NĐ-CP. Người dịch không chỉ chịu trách nhiệm về mặt thương mại với khách hàng mà còn phải chịu trách nhiệm hoàn toàn trước pháp luật về tính chính xác của nội dung bản dịch.
Cụ thể, đối với trường hợp công chứng bản dịch, Điều 61 Luật Công chứng 2014 quy định người dịch phải là cộng tác viên của tổ chức hành nghề công chứng, phải tốt nghiệp đại học ngoại ngữ hoặc đại học khác thông thạo thứ tiếng đó và phải chịu trách nhiệm về tính chính xác, phù hợp của nội dung bản dịch.
Đối với trường hợp chứng thực chữ ký người dịch tại Phòng Tư pháp, tiêu chuẩn của người dịch được quy định tại Điều 27 Nghị định 23/2015/NĐ-CP và việc quản lý cộng tác viên dịch thuật được thực hiện theo Điều 28 Nghị định 23/2015/NĐ-CP. Đặc biệt, về trách nhiệm của người dịch, Điều 30 Nghị định 23/2015/NĐ-CP quy định rõ:
"1. Người dịch phải chịu trách nhiệm trước khách hàng, trước cơ quan thực hiện chứng thực về tính chính xác của nội dung bản dịch; không được dịch những giấy tờ, văn bản quy định tại Điều 32 của Nghị định này để yêu cầu chứng thực chữ ký người dịch."
Quy định này buộc các đơn vị dịch thuật và cá nhân người dịch phải cực kỳ cẩn trọng. Việc cho phép dịch thử không chỉ giúp khách hàng yên tâm mà còn thể hiện sự tự tin, năng lực chuyên môn vượt trội và tinh thần thượng tôn pháp luật của đơn vị cung cấp dịch vụ dịch thuật.
Những lưu ý vàng cho doanh nghiệp khi lựa chọn đơn vị dịch thuật pháp lý
Để đảm bảo an toàn pháp lý tối đa cho các giao dịch kinh doanh cuối năm 2021, doanh nghiệp cần lưu ý những điểm cốt lõi sau khi làm việc với các đơn vị dịch thuật:
- Tận dụng tối đa chính sách dịch thử: Hãy gửi một đoạn văn bản chứa nhiều thuật ngữ phức tạp nhất (khoảng 200 - 300 từ) để thử thách đơn vị dịch thuật. Đừng chỉ nhìn vào giá cả, hãy nhìn vào chất lượng bản dịch thử để đánh giá năng lực thực tế.
- Kiểm tra hồ sơ năng lực và bằng cấp: Đảm bảo biên dịch viên thực hiện tài liệu của bạn đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn tại Điều 27 Nghị định 23/2015/NĐ-CP (có bằng cử nhân ngoại ngữ trở lên hoặc bằng đại học khác thông thạo ngôn ngữ đó).
- Thỏa thuận rõ ràng về điều khoản bảo mật (NDA): Tài liệu pháp lý thường chứa thông tin mật của doanh nghiệp. Trước khi gửi tài liệu dịch thử hoặc tài liệu chính thức, hãy yêu cầu ký kết thỏa thuận bảo mật thông tin nghiêm ngặt.
- Quy định rõ trách nhiệm bồi thường thiệt hại: Trong hợp đồng dịch vụ dịch thuật, cần có điều khoản quy định rõ trách nhiệm bồi thường của đơn vị dịch thuật nếu xảy ra sai sót gây thiệt hại trực tiếp cho doanh nghiệp, phù hợp với tinh thần của Bộ luật Dân sự 2015.
Tóm lại, việc yêu cầu dịch thử trước khi ký hợp đồng dịch thuật pháp lý không chỉ là quyền thỏa thuận hợp pháp của khách hàng mà còn là giải pháp tối ưu để bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp. Hãy lựa chọn những đơn vị dịch thuật chuyên nghiệp, có quy trình kiểm soát chất lượng chặt chẽ và cam kết trách nhiệm pháp lý rõ ràng để đồng hành cùng sự phát triển bền vững của doanh nghiệp.