Kể từ ngày 01/01/2026, cộng đồng kế toán sẽ chứng kiến một bước chuyển mình lớn khi Thông tư 99/2025/TT-BTC chính thức có hiệu lực, thay thế cho "người tiền nhiệm" quen thuộc là Thông tư 200/2014/TT-BTC. Tuy nhiên, có một "vùng xanh" pháp lý mà các kế toán viên, đặc biệt là tại các doanh nghiệp Nhà nước, cần phải hết sức lưu tâm: 17 quy định liên quan đến cổ phần hóa vẫn sẽ được giữ nguyên hiệu lực.
Tại sao 17 quy định này lại được giữ lại?
Theo quy định tại khoản 1 Điều 31 Thông tư 99/2025/TT-BTC, mặc dù Thông tư 200 bị thay thế nhưng các nội dung liên quan đến kế toán cổ phần hóa doanh nghiệp Nhà nước vẫn tiếp tục thực hiện cho đến khi có văn bản thay thế riêng biệt. Điều này nhằm đảm bảo tính liên tục và ổn định cho các doanh nghiệp đang trong quá trình tái cấu trúc, tránh gây xáo trộn trong việc xử lý tài chính và tài sản công.
Điểm danh các quy định "bất tử" kế toán cần thuộc lòng
1. Xử lý các khoản phải thu và chi phí cổ phần hóa
Một trong những điểm quan trọng nhất là việc duy trì cách hạch toán tại Tài khoản 138 - Phải thu khác. Cụ thể, khi phát sinh chi phí cổ phần hóa, kế toán vẫn tiếp tục sử dụng TK 1385 để theo dõi chi tiết. Quy trình quyết toán sau khi kết thúc cổ phần hóa, việc trừ chi phí vào số tiền thu bán cổ phần thuộc vốn Nhà nước vẫn tuân thủ nghiêm ngặt theo hướng dẫn cũ.
"Khi phát sinh chi phí cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước, ghi: Nợ TK 1385 - Phải thu về cổ phần hóa / Có các TK 111, 112, 152, 331,..."
2. Kiểm kê và đánh giá lại tài sản cố định (TSCĐ)
Việc xử lý TSCĐ hữu hình (TK 211) và hao mòn TSCĐ (TK 214) tại thời điểm xác định giá trị doanh nghiệp là một quy trình phức tạp. Các quy định về xử lý tài sản thừa, thiếu sau kiểm kê, cũng như việc nhượng bán, thanh lý tài sản không cần dùng vẫn áp dụng theo Thông tư 200/2014/TT-BTC. Đặc biệt, chênh lệch do đánh giá lại tài sản (TK 412) phải được phản ánh chi tiết cho từng tài sản, đảm bảo minh bạch nguồn vốn chủ sở hữu.
3. Các khoản dự phòng và lợi nhuận chưa phân phối
Các quy định về dự phòng tổn thất tài sản (TK 229) và việc xử lý lợi nhuận sau thuế chưa phân phối (TK 421) trong giai đoạn chuyển đổi cũng nằm trong danh sách 17 nội dung được bảo lưu. Điều này giúp doanh nghiệp xác định chính xác giá trị thực tế của phần vốn Nhà nước trước khi bàn giao cho công ty cổ phần.
Lời khuyên cho kế toán doanh nghiệp trong giai đoạn chuyển tiếp
Việc áp dụng song song hai văn bản quy phạm pháp luật trong cùng một năm tài chính (từ 2026) có thể dẫn đến những nhầm lẫn không đáng có. Do đó, các doanh nghiệp thuộc diện cổ phần hóa cần:
- Rà soát kỹ danh mục tài khoản: Tách biệt các nghiệp vụ kinh doanh thông thường (theo Thông tư 99) và nghiệp vụ cổ phần hóa (theo Thông tư 200).
- Cập nhật phần mềm kế toán: Đảm bảo hệ thống có thể hạch toán song song và kết xuất báo cáo phù hợp với yêu cầu của cơ quan quản lý.
- Lưu trữ hồ sơ chặt chẽ: Các biên bản kiểm kê, quyết định cổ phần hóa và hồ sơ đánh giá lại tài sản phải được lưu trữ theo đúng quy định để phục vụ công tác hậu kiểm.
Tóm lại, dù Thông tư 99/2025/TT-BTC mang đến nhiều cải cách hiện đại, nhưng những giá trị cốt lõi trong kế toán cổ phần hóa từ Thông tư 200/2014/TT-BTC vẫn là "kim chỉ nam" không thể thay thế trong tương lai gần.