Trong bối cảnh Bộ Thông tin và Truyền thông đang quyết liệt triển khai đợt chuẩn hóa thông tin thuê bao nhằm loại bỏ SIM rác vào tháng 3/2023, các đối tượng tội phạm công nghệ cao đã lợi dụng sự lo lắng của người dân để thực hiện hàng loạt vụ lừa đảo tinh vi. Việc nắm vững cách kiểm tra số điện thoại vừa gọi đến không chỉ giúp bảo vệ tài sản cá nhân mà còn góp phần xây dựng môi trường viễn thông an toàn.
1. Bối cảnh chuẩn hóa thông tin thuê bao và vấn nạn lừa đảo tháng 3/2023
Tháng 3/2023 đánh dấu cột mốc quan trọng khi các nhà mạng lớn như Viettel, Vinaphone, Mobifone đồng loạt yêu cầu khách hàng cập nhật thông tin chính chủ theo Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Lợi dụng thời điểm này, nhiều kẻ gian đã mạo danh nhân viên nhà mạng hoặc cơ quan chức năng gọi điện thông báo "khóa thuê bao" để yêu cầu người dân cung cấp mã OTP hoặc chuyển tiền. Theo quy định tại Nghị định 15/2020/NĐ-CP, các hành vi lợi dụng mạng viễn thông để quấy rối, lừa đảo sẽ bị xử phạt nghiêm khắc.
2. Các thủ đoạn lừa đảo qua điện thoại "nở rộ" gần đây
Các đối tượng lừa đảo thường đánh vào tâm lý sợ hãi hoặc lòng tham của nạn nhân thông qua các kịch bản dàn dựng công phu:
- Giả danh cơ quan tư pháp: Kẻ gian tự xưng là cán bộ Công an, Viện kiểm sát hoặc Tòa án thông báo nạn nhân liên quan đến vụ án ma túy, rửa tiền và yêu cầu chuyển tiền vào "tài khoản tạm giữ" để điều tra.
- Giả danh ngân hàng: Gửi tin nhắn chứa đường link giả mạo yêu cầu đăng nhập để nhận quà hoặc xử lý sự cố tài khoản, từ đó chiếm đoạt quyền kiểm soát Internet Banking.
- Thông báo trúng thưởng: Gọi điện chúc mừng nạn nhân trúng thưởng xe máy, điện thoại đắt tiền nhưng yêu cầu nộp "phí vận chuyển" hoặc "thuế thu nhập" trước.
3. 5 cách kiểm tra số điện thoại lừa đảo nhanh chóng và chính xác
Để xác minh một số điện thoại lạ có phải lừa đảo hay không, người dân có thể áp dụng các phương thức sau:
3.1 Tra cứu qua tổng đài và mã USSD của nhà mạng
Đây là cách chính thống nhất để kiểm tra thông tin thuê bao của chính mình hoặc xác minh danh tính người gọi:
- Viettel: Gọi hotline 18008098 hoặc soạn tin
TTTBgửi 1414. - Vinaphone: Gọi hotline 18001091 hoặc bấm
*110#rồi nhấn gọi. - Mobifone: Gọi hotline 18009090 hoặc bấm
*555#rồi nhấn gọi.
3.2 Kiểm tra qua Trung tâm Giám sát an toàn không gian mạng quốc gia (NCSC)
Người dân có thể truy cập trang web tinnhiem.vn của NCSC để tra cứu danh sách các số điện thoại, website đã bị báo cáo lừa đảo. Đây là kho dữ liệu uy tín giúp nhận diện sớm các dấu hiệu tội phạm mạng.
3.3 Sử dụng công cụ tìm kiếm Google
Một mẹo đơn giản nhưng hiệu quả là sao chép số điện thoại lạ và tìm kiếm trên Google theo cú pháp: "Số điện thoại" + "lừa đảo". Nếu số này từng được dùng để lừa đảo, kết quả sẽ hiển thị các bài đăng cảnh báo từ cộng đồng.
3.4 Tra cứu phạt nguội tại website Cục Cảnh sát giao thông
Nếu nhận được cuộc gọi thông báo "phạt nguội", hãy truy cập csgt.vn để tự kiểm tra biển số xe. Cơ quan Công an không bao giờ yêu cầu nộp phạt qua điện thoại hay chuyển khoản cá nhân.
4. Quy trình báo cáo số điện thoại lừa đảo tới cơ quan chức năng
Khi phát hiện dấu hiệu lừa đảo, người dân cần thực hiện ngay các bước sau theo hướng dẫn của Bộ Thông tin và Truyền thông:
- Gửi phản ánh tới đầu số 156 (miễn phí) qua tin nhắn hoặc cuộc gọi để cung cấp thông tin về số điện thoại nghi ngờ.
- Sử dụng cú pháp tin nhắn:
LD [Số điện thoại lừa đảo] [Nội dung lừa đảo]gửi 156 (hoặc 5656).
5. Chế tài xử phạt hành vi lừa đảo qua điện thoại
Hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản qua mạng viễn thông có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017). Cụ thể:
"Điều 174. Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản... Người nào bằng thủ đoạn gian dối chiếm đoạt tài sản của người khác trị giá từ 2.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng hoặc dưới 2.000.000 đồng nhưng thuộc một trong các trường hợp quy định tại khoản 1 Điều này, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm."
Ngoài ra, việc phát tán tin nhắn rác, cuộc gọi rác còn bị xử phạt hành chính theo Nghị định 91/2020/NĐ-CP với mức phạt lên đến hàng trăm triệu đồng và thu hồi số thuê bao vi phạm.
Lời khuyên từ chuyên gia: Tuyệt đối không cung cấp mã OTP, mật khẩu ngân hàng hoặc thực hiện chuyển tiền theo yêu cầu của người lạ qua điện thoại. Hãy luôn giữ bình tĩnh và xác minh thông tin qua các kênh chính thống.