Việc chấp hành các quyết định xử phạt vi phạm hành chính là nghĩa vụ của mọi cá nhân, tổ chức. Tuy nhiên, thực tế cho thấy không ít trường hợp cố tình né tránh, trì hoãn. Để khắc phục tình trạng này, Chính phủ đã ban hành Nghị định 296/2025/NĐ-CP quy định về cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính, có hiệu lực từ ngày 01/01/2026.
Cưỡng chế hành chính là gì và khi nào bị áp dụng?
Theo quy định tại Điều 1 Nghị định 296/2025/NĐ-CP, cưỡng chế được áp dụng đối với các cá nhân, tổ chức bị xử phạt nhưng không tự nguyện chấp hành hoặc chấp hành không đầy đủ quyết định xử phạt, quyết định tịch thu tang vật, phương tiện hoặc các biện pháp khắc phục hậu quả.
Nguyên tắc cốt lõi là việc cưỡng chế chỉ được thực hiện khi có quyết định bằng văn bản của người có thẩm quyền theo quy định tại Điều 87 Luật Xử lý vi phạm hành chính. Điều này đảm bảo tính pháp lý và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người bị cưỡng chế.
4 biện pháp cưỡng chế "mạnh tay" theo Nghị định 296/2025/NĐ-CP
Pháp luật quy định cụ thể các biện pháp mà cơ quan chức năng có thể áp dụng để đảm bảo tính nghiêm minh:
1. Khấu trừ một phần lương hoặc thu nhập
Đây là biện pháp thường gặp đối với cá nhân là cán bộ, công chức hoặc người lao động có thu nhập ổn định. Điều 13 Nghị định 296/2025/NĐ-CP nêu rõ:
"Đối với tiền lương, lương hưu tỷ lệ khấu trừ mỗi lần không quá 30% tổng số tiền lương, lương hưu thực trả hằng tháng... Đối với những khoản thu nhập khác, tỷ lệ khấu trừ mỗi lần không quá 50%."
2. Khấu trừ tiền từ tài khoản ngân hàng
Biện pháp này áp dụng cho cả cá nhân và tổ chức có tài khoản tại các tổ chức tín dụng hoặc Kho bạc Nhà nước. Cơ quan có thẩm quyền có quyền yêu cầu ngân hàng phong tỏa và trích chuyển số tiền tương ứng với mức phạt vào ngân sách nhà nước.
3. Kê biên tài sản có giá trị tương ứng để bán đấu giá
Trong trường hợp đối tượng không có thu nhập hoặc tài khoản không đủ tiền, biện pháp kê biên tài sản sẽ được thực hiện. Tuy nhiên, pháp luật cũng quy định danh mục các tài sản không được kê biên như: nhà ở duy nhất (đảm bảo diện tích tối thiểu), thuốc chữa bệnh, lương thực thiết yếu, đồ dùng thờ cúng...
4. Buộc thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả
Đối với các vi phạm về xây dựng, môi trường, nếu đối tượng không tự giác khắc phục (như tháo dỡ công trình trái phép), cơ quan chức năng sẽ tổ chức cưỡng chế thực hiện và đối tượng vi phạm phải chịu toàn bộ chi phí này.
Trách nhiệm phối hợp của các bên liên quan
Một điểm mới đáng chú ý là sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan. Lực lượng Công an nhân dân có trách nhiệm bảo đảm trật tự, an toàn trong suốt quá trình cưỡng chế. Các tổ chức tín dụng, người sử dụng lao động nếu cố tình không phối hợp cung cấp thông tin hoặc không thực hiện quyết định khấu trừ sẽ bị xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật.
Việc ban hành Nghị định 296/2025/NĐ-CP không chỉ giúp tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước mà còn tạo ra sự công bằng, minh bạch trong việc thực thi pháp luật về xử lý vi phạm hành chính tại Việt Nam.