Nhiều người lao động với mong muốn sau này nhận được mức lương hưu "khủng" đã đặt ra câu hỏi: Liệu có thể tự thỏa thuận hoặc xin doanh nghiệp đóng Bảo hiểm xã hội (BHXH) ở mức cao hơn mức lương thực tế đang nhận hay không? Đây là một vấn đề pháp lý quan trọng liên quan trực tiếp đến quyền lợi và trách nhiệm của cả người lao động lẫn người sử dụng lao động.
1. Căn cứ xác định mức lương đóng Bảo hiểm xã hội bắt buộc năm 2023
Theo quy định tại khoản 2 Điều 89 Luật Bảo hiểm xã hội 2014, đối với người lao động đóng BHXH theo chế độ tiền lương do người sử dụng lao động quyết định thì tiền lương tháng đóng BHXH là mức lương, phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác theo quy định của pháp luật về lao động.
Cụ thể hơn, căn cứ theo Thông tư 06/2021/TT-BLĐTBXH, các khoản tính đóng BHXH bao gồm:
- Mức lương: Ghi trong hợp đồng lao động theo công việc hoặc chức danh.
- Phụ cấp lương: Các khoản bù đắp yếu tố về điều kiện lao động, tính chất phức tạp công việc, điều kiện sinh hoạt... được thỏa thuận cụ thể.
- Các khoản bổ sung khác: Các khoản xác định được mức tiền cụ thể cùng với mức lương thỏa thuận trong hợp đồng lao động và trả thường xuyên trong mỗi kỳ trả lương.
Tuy nhiên, không phải toàn bộ thu nhập của người lao động đều phải tính đóng BHXH. Các khoản như tiền thưởng theo kết quả sản xuất kinh doanh, tiền ăn giữa ca, các khoản hỗ trợ xăng xe, điện thoại, nhà ở, tiền giữ trẻ... sẽ không tính vào mức lương đóng BHXH.
2. Có được tự ý đóng Bảo hiểm xã hội mức cao hơn thực tế?
Pháp luật hiện hành quy định việc đóng BHXH phải dựa trên mức lương thực tế được ghi nhận trong hợp đồng lao động. Do đó, người lao động KHÔNG ĐƯỢC tự ý đóng BHXH ở mức cao hơn mức lương đã thỏa thuận.
Việc cố tình kê khai mức lương đóng BHXH cao hơn thực tế nhằm mục đích trục lợi các chế độ BHXH (như thai sản, ốm đau, lương hưu) được coi là hành vi vi phạm pháp luật. Nếu bị phát hiện, cả người lao động và doanh nghiệp đều phải đối mặt với những rủi ro pháp lý nghiêm trọng.
Căn cứ khoản 5 Điều 39 Nghị định 12/2022/NĐ-CP, hành vi đóng BHXH không đúng mức quy định (mà không phải là trốn đóng) sẽ bị phạt tiền từ 12% đến 15% tổng số tiền phải đóng BHXH bắt buộc tại thời điểm lập biên bản vi phạm, nhưng tối đa không quá 75.000.000 đồng đối với người sử dụng lao động.
Ngoài ra, mức lương đóng BHXH cũng bị khống chế bởi mức trần tối đa. Theo khoản 3 Điều 89 Luật Bảo hiểm xã hội 2014, mức tiền lương tháng đóng BHXH tối đa không quá 20 lần mức lương cơ sở. Tại thời điểm tháng 03/2023, mức lương cơ sở là 1.490.000 đồng, do đó mức đóng BHXH tối đa là 29.800.000 đồng/tháng.
3. Cách kiểm tra mức lương đang đóng Bảo hiểm xã hội chính xác nhất
Để đảm bảo quyền lợi của mình, người lao động nên thường xuyên kiểm tra xem doanh nghiệp có đóng BHXH đúng với mức lương thỏa thuận hay không. Hiện nay, việc tra cứu đã trở nên rất dễ dàng thông qua các nền tảng số.
Cách 1: Sử dụng ứng dụng VssID (Bảo hiểm xã hội số)
Đây là cách thuận tiện nhất. Sau khi đăng nhập, bạn vào mục "Quá trình tham gia", chọn "BHXH" và nhấn vào biểu tượng hình con mắt để xem chi tiết mức lương đóng BHXH qua từng thời kỳ.
Cách 2: Tra cứu trên Cổng thông tin điện tử BHXH Việt Nam
Người lao động truy cập website chính thức của BHXH Việt Nam, vào mục "Tra cứu trực tuyến" -> "Tra cứu quá trình tham gia BHXH". Bạn cần nhập mã số BHXH, số điện thoại đã đăng ký và mã OTP để xem kết quả.
Việc nắm rõ quy định về mức lương đóng BHXH không chỉ giúp người lao động bảo vệ quyền lợi về lương hưu sau này mà còn tránh được những rắc rối pháp lý không đáng có cho cả bản thân và doanh nghiệp.