Trong tâm thức của nhiều người Việt, việc "nhập hộ khẩu" luôn gắn liền với tấm Sổ đỏ (Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở). Tuy nhiên, kể từ khi Luật Cư trú 2020 chính thức có hiệu lực, các quy định về thủ tục hành chính đã có những thay đổi mang tính đột phá, tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho người dân trong việc xác lập nơi cư trú hợp pháp.
Nhập hộ khẩu có bắt buộc phải có Sổ đỏ không?
Câu trả lời ngắn gọn là: KHÔNG BẮT BUỘC. Mặc dù Sổ đỏ là loại giấy tờ phổ biến nhất để chứng minh quyền sở hữu chỗ ở hợp pháp, nhưng pháp luật hiện hành không coi đây là điều kiện duy nhất để công dân được đăng ký thường trú.
Theo quy định tại Luật Cư trú 2020, đăng ký thường trú là việc công dân thông báo với cơ quan đăng ký cư trú về nơi cư trú ổn định, lâu dài của mình và được cơ quan này cập nhật vào Cơ sở dữ liệu về cư trú. Nếu bạn sở hữu nhà ở nhưng chưa được cấp Sổ đỏ, bạn vẫn hoàn toàn có thể nhập hộ khẩu nếu có các giấy tờ khác chứng minh quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng hợp pháp.
07 loại giấy tờ thay thế Sổ đỏ khi làm thủ tục nhập hộ khẩu
Căn cứ vào Điều 5 Nghị định 62/2021/NĐ-CP, người dân có thể sử dụng một trong các loại giấy tờ sau để chứng minh chỗ ở hợp pháp thuộc quyền sở hữu của mình thay cho Sổ đỏ:
- Hợp đồng mua bán nhà ở: Có thể là hợp đồng mua nhà ở thuộc sở hữu nhà nước hoặc giấy tờ hóa giá, thanh lý nhà ở.
- Giấy tờ bàn giao nhà: Hợp đồng mua nhà ở hoặc giấy tờ chứng minh việc đã bàn giao, nhận nhà từ các doanh nghiệp kinh doanh bất động sản.
- Giấy tờ về giao dịch dân sự: Các văn bản về việc mua, thuê mua, nhận tặng cho, nhận thừa kế, nhận góp vốn hoặc đổi nhà ở đã được công chứng, chứng thực theo quy định.
- Giấy tờ của Tòa án/Cơ quan hành chính: Bản án hoặc quyết định của Tòa án, cơ quan nhà nước có thẩm quyền đã có hiệu lực pháp luật về việc xác lập quyền sở hữu nhà ở.
- Giấy xác nhận của UBND cấp xã: Trong trường hợp không có các giấy tờ nêu trên, người dân có thể xin xác nhận của UBND cấp xã về việc nhà ở, đất ở không có tranh chấp.
- Giấy tờ về nhà tình nghĩa, nhà đại đoàn kết: Văn bản giao tặng nhà tình nghĩa, nhà tình thương hoặc cấp nhà ở, đất ở cho cá nhân, hộ gia đình.
- Giấy tờ của cơ quan, tổ chức: Văn bản do thủ trưởng cơ quan, tổ chức ký tên, đóng dấu chứng minh việc được cấp, sử dụng nhà ở hoặc nhà ở tạo lập trên đất do cơ quan giao.
Trường hợp không có nhà riêng vẫn được nhập hộ khẩu
Một điểm mới đáng chú ý của Luật Cư trú 2020 là việc mở rộng các trường hợp được đăng ký thường trú mà không cần sở hữu nhà ở. Cụ thể, tại Điều 20 Luật Cư trú 2020 quy định các trường hợp sau:
1. Nhập hộ khẩu theo diện quan hệ gia đình
Công dân được đăng ký thường trú tại chỗ ở hợp pháp không thuộc quyền sở hữu của mình khi được chủ hộ và chủ sở hữu đồng ý nếu thuộc các trường hợp:
- Vợ về ở với chồng; chồng về ở với vợ; con về ở với cha, mẹ hoặc ngược lại.
- Người cao tuổi, người khuyết tật, người mất năng lực hành vi dân sự về ở với người thân (anh, chị, em, cô, dì, chú, bác, ông bà nội ngoại...).
- Người chưa thành niên về ở với người giám hộ hoặc người thân khi không còn cha mẹ.
2. Nhập hộ khẩu tại nhà thuê, mượn, ở nhờ
Đây là trường hợp rất phổ biến tại các thành phố lớn. Để được nhập hộ khẩu vào nhà thuê, bạn cần đáp ứng 02 điều kiện:
- Được chủ sở hữu chỗ ở đồng ý cho đăng ký thường trú.
- Bảo đảm điều kiện về diện tích nhà ở tối thiểu do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quy định (nhưng không được thấp hơn 08 m2 sàn/người).
"Điều 20. Điều kiện đăng ký thường trú ... 3. Công dân được đăng ký thường trú tại chỗ ở hợp pháp do thuê, mượn, ở nhờ khi đáp ứng các điều kiện sau đây: a) Được chủ sở hữu chỗ ở hợp pháp đồng ý cho đăng ký thường trú tại địa điểm thuê, mượn, ở nhờ và được chủ hộ đồng ý nếu đăng ký thường trú vào cùng hộ gia đình đó; b) Bảo đảm điều kiện về diện tích nhà ở tối thiểu do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quy định nhưng không thấp hơn 08 m2 sàn/người."
Lời khuyên pháp lý cho người dân trong năm 2023
Với việc bãi bỏ Sổ hộ khẩu giấy từ ngày 01/01/2023, mọi thông tin về cư trú hiện nay đều được quản lý trên môi trường điện tử. Do đó, khi thực hiện thủ tục nhập hộ khẩu, người dân nên:
- Kiểm tra kỹ các giấy tờ thay thế: Nếu chưa có Sổ đỏ, hãy chuẩn bị sẵn Hợp đồng mua bán hoặc Giấy bàn giao nhà có xác nhận của chủ đầu tư.
- Lưu ý về diện tích tối thiểu: Nếu đi thuê nhà, hãy chắc chắn rằng diện tích căn hộ đủ để đáp ứng quy định của tỉnh/thành phố nơi bạn muốn nhập khẩu.
- Thực hiện thủ tục trực tuyến: Bạn có thể đăng ký thường trú qua Cổng dịch vụ công quản lý cư trú để tiết kiệm thời gian và công sức.
Như vậy, việc nhập hộ khẩu hiện nay đã trở nên linh hoạt hơn rất nhiều. Sổ đỏ không còn là "vật cản" duy nhất nếu bạn nắm vững các quy định pháp luật về chỗ ở hợp pháp.