Trong hoạt động kinh doanh và phát triển công nghệ, việc nắm giữ độc quyền sáng chế mang lại lợi thế cạnh tranh to lớn. Tuy nhiên, pháp luật Việt Nam cũng quy định những trường hợp đặc biệt mà quyền sử dụng sáng chế phải được chuyển giao theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, ngay cả khi không có sự đồng ý của chủ sở hữu. Để thực hiện quyền này, tổ chức, cá nhân có nhu cầu cần phải lập Tờ khai yêu cầu bắt buộc chuyển giao quyền sử dụng sáng chế đúng quy chuẩn.
Căn cứ pháp lý về việc bắt buộc chuyển giao quyền sử dụng sáng chế
Việc bắt buộc chuyển giao quyền sử dụng sáng chế (hay còn gọi là li-xăng bắt buộc) không phải là một thủ tục tùy tiện mà phải dựa trên những căn cứ nghiêm ngặt được quy định tại Điều 145 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (đã được hợp nhất tại Văn bản hợp nhất 07/VBHN-VPQH năm 2019). Cụ thể, các trường hợp bao gồm:
- Sử dụng sáng chế vì mục đích công cộng, phi thương mại, phục vụ quốc phòng, an ninh hoặc nhu cầu cấp thiết của xã hội.
- Chủ sở hữu không thực hiện nghĩa vụ sử dụng sáng chế sau một thời gian nhất định theo quy định.
- Người có nhu cầu không đạt được thỏa thuận thương lượng với chủ sở hữu mặc dù đã cố gắng trong một thời gian hợp lý.
- Chủ sở hữu thực hiện hành vi hạn chế cạnh tranh bị cấm.
Trích dẫn Điều 145 Luật Sở hữu trí tuệ: "1. Trong các trường hợp sau đây, quyền sử dụng sáng chế được chuyển giao cho tổ chức, cá nhân khác sử dụng theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền... mà không cần được sự đồng ý của người nắm độc quyền sử dụng sáng chế..."
Hướng dẫn chi tiết cách lập Tờ khai yêu cầu
Mẫu tờ khai này được quy định tại Phụ lục của Thông tư 01/2007/TT-BKHCN và được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 16/2016/TT-BKHCN. Khi kê khai, người nộp đơn cần lưu ý các mục sau:
1. Thông tin chủ đơn
Cần ghi chính xác tên đầy đủ, địa chỉ và thông tin liên lạc của tổ chức hoặc cá nhân đề nghị chuyển giao. Nếu là doanh nghiệp, cần ghi đúng theo Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh.
2. Đối tượng chuyển giao
Đây là phần quan trọng nhất, yêu cầu ghi rõ tên Bằng độc quyền sáng chế, số văn bằng và ngày cấp. Những thông tin này có thể tra cứu tại cơ sở dữ liệu của Cục Sở hữu trí tuệ.
3. Căn cứ đề nghị
Người nộp đơn phải đánh dấu vào ô tương ứng với căn cứ mình đưa ra (ví dụ: do không đạt được thỏa thuận thương lượng). Kèm theo đó phải có tài liệu chứng minh cơ sở này.
Hồ sơ đi kèm Tờ khai bao gồm những gì?
Theo quy định tại Điều 147 Luật Sở hữu trí tuệ, hồ sơ yêu cầu bắt buộc chuyển giao quyền sử dụng sáng chế phải bao gồm:
- 02 bản Tờ khai theo mẫu.
- Tài liệu chứng minh căn cứ yêu cầu (ví dụ: bằng chứng về việc đã thương lượng nhưng không thành).
- Giấy ủy quyền (nếu nộp thông qua đại diện).
- Chứng từ nộp phí, lệ phí theo quy định.
Thẩm quyền giải quyết
Tùy vào căn cứ yêu cầu mà thẩm quyền sẽ thuộc về các cơ quan khác nhau. Thông thường, Bộ Khoa học và Công nghệ (trực tiếp là Cục Sở hữu trí tuệ) sẽ là cơ quan tiếp nhận và xem xét các yêu cầu này đối với hầu hết các trường hợp thương mại. Riêng các trường hợp phục vụ quốc phòng, an ninh hoặc y tế, thẩm quyền có thể thuộc về các Bộ quản lý chuyên ngành sau khi tham khảo ý kiến của Bộ Khoa học và Công nghệ.
Việc nắm vững quy định về Tờ khai yêu cầu bắt buộc chuyển giao quyền sử dụng sáng chế giúp các doanh nghiệp bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình trong các tình huống cấp thiết, đồng thời thúc đẩy việc ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào đời sống xã hội một cách công bằng và hiệu quả.