Trong bối cảnh hội nhập kinh tế và phát triển khoa học công nghệ mạnh mẽ tại Việt Nam năm 2019, việc bảo hộ và khai thác sáng chế đóng vai trò then chốt. Tuy nhiên, vì lợi ích công cộng hoặc trong các trường hợp đặc biệt, pháp luật cho phép cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định bắt buộc chuyển giao quyền sử dụng sáng chế mà không cần sự đồng ý của chủ sở hữu.
Các trường hợp bắt buộc chuyển giao quyền sử dụng sáng chế
Theo quy định tại Điều 145 Luật Sở hữu trí tuệ 2005, quyền sử dụng sáng chế có thể được chuyển giao theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong các trường hợp sau:
- Sử dụng sáng chế vì mục đích công cộng, phi thương mại, phục vụ quốc phòng, an ninh, phòng bệnh, chữa bệnh, dinh dưỡng cho nhân dân hoặc đáp ứng các nhu cầu cấp thiết của xã hội.
- Chủ sở hữu sáng chế không thực hiện nghĩa vụ sử dụng sáng chế sau khi kết thúc 04 năm kể từ ngày nộp đơn hoặc 03 năm kể từ ngày cấp bằng độc quyền.
- Người có nhu cầu sử dụng không đạt được thỏa thuận với chủ sở hữu mặc dù đã cố gắng thương lượng trong một thời gian hợp lý với mức giá và điều kiện thương mại thỏa đáng.
- Chủ sở hữu sáng chế thực hiện hành vi hạn chế cạnh tranh bị cấm theo pháp luật về cạnh tranh.
Điều kiện hạn chế và thẩm quyền quyết định
Việc chuyển giao bắt buộc không phải là sự tước đoạt hoàn toàn quyền lợi của chủ sở hữu. Điều 146 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 quy định rõ các điều kiện hạn chế như: quyền sử dụng là không độc quyền, giới hạn trong phạm vi và thời hạn đủ để đáp ứng mục tiêu, và người được chuyển giao phải trả một khoản tiền đền bù thỏa đáng cho chủ sở hữu.
Về thẩm quyền, Điều 147 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 xác định Bộ Khoa học và Công nghệ là cơ quan có thẩm quyền ban hành quyết định chuyển giao trong hầu hết các trường hợp. Đối với các mục đích phục vụ quốc phòng, an ninh hoặc y tế, các Bộ, cơ quan ngang Bộ quản lý lĩnh vực đó sẽ ra quyết định sau khi tham khảo ý kiến của Bộ Khoa học và Công nghệ.
Mẫu tờ khai yêu cầu bắt buộc chuyển giao quyền sử dụng sáng chế
Để thực hiện yêu cầu này, tổ chức hoặc cá nhân cần nộp hồ sơ lên Cục Sở hữu trí tuệ, trong đó quan trọng nhất là Tờ khai theo mẫu quy định tại Thông tư 01/2007/TT-BKHCN. Dưới đây là nội dung chi tiết của mẫu tờ khai:
TỜ KHAI YÊU CẦU BẮT BUỘC CHUYỂN GIAO QUYỀN SỬ DỤNG SÁNG CHẾ
Kính gửi: Bộ Khoa học và Công nghệ (Cục Sở hữu trí tuệ)
1. CHỦ ĐƠN (Tổ chức, cá nhân đề nghị): Tên đầy đủ: ........................................................................................ Địa chỉ: .................................................................................................
2. ĐẠI DIỆN CỦA CHỦ ĐƠN: ☐ Là người đại diện theo pháp luật của chủ đơn ☐ Là tổ chức dịch vụ đại diện sở hữu công nghiệp được uỷ quyền
3. ĐỐI TƯỢNG CHUYỂN GIAO: Tên Bằng độc quyền sáng chế: ............................................................ Số Văn bằng: ............................ Ngày cấp: .......................................
4. CHỦ SỞ HỮU VĂN BẰNG BẢO HỘ: Tên đầy đủ: ........................................................................................
5. CAM KẾT: Tôi cam đoan mọi thông tin trong tờ khai trên đây là trung thực và hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật.
Việc chuẩn bị hồ sơ kỹ lưỡng và nắm vững các quy định pháp lý tại thời điểm năm 2019 sẽ giúp các doanh nghiệp, tổ chức đảm bảo quyền lợi hợp pháp trong việc khai thác các thành tựu khoa học kỹ thuật phục vụ cộng đồng và phát triển kinh tế.