Việc trích khấu hao tài sản cố định (TSCĐ) không chỉ là một nghiệp vụ kế toán bắt buộc mà còn là chiến lược tài chính quan trọng giúp doanh nghiệp thu hồi vốn đầu tư, tái sản xuất và tối ưu hóa chi phí thuế. Trong bối cảnh quy định pháp luật tính đến tháng 01/2019, các công ty cổ phần cần đặc biệt lưu ý các phương pháp trích khấu hao theo quy định tại Thông tư 45/2013/TT-BTC để đảm bảo tính tuân thủ và hiệu quả kinh tế.
1. Bản chất và mục đích của việc trích khấu hao TSCĐ
Theo quy định tại khoản 9 Điều 2 Thông tư 45/2013/TT-BTC, khái niệm này được định nghĩa như sau:
"9. Khấu hao TSCĐ: là việc tính toán và phân bổ một cách có hệ thống nguyên giá của TSCĐ vào chi phí sản xuất, kinh doanh trong thời gian trích khấu hao của TSCĐ."
Thực tế, khi một doanh nghiệp mua sắm máy móc, thiết bị hay xây dựng nhà xưởng, một khoản vốn lớn sẽ bị "đóng băng" trong các tài sản này. Khấu hao chính là cơ chế để chuyển dần giá trị đó vào giá thành sản phẩm, dịch vụ. Mục đích cuối cùng là tạo ra nguồn quỹ để thay thế tài sản khi chúng hết thời gian sử dụng hoặc bị lạc hậu về mặt công nghệ.
2. Chi tiết 3 phương pháp trích khấu hao TSCĐ theo quy định hiện hành
Căn cứ vào Điều 13 Thông tư 45/2013/TT-BTC, doanh nghiệp có thể lựa chọn một trong ba phương pháp sau:
2.1 Phương pháp khấu hao đường thẳng (Straight-line Method)
Đây là phương pháp phổ biến nhất nhờ tính đơn giản và ổn định. Mức trích khấu hao sẽ được chia đều cho các năm trong suốt thời gian sử dụng hữu ích của tài sản.
- Công thức tính năm: Mức khấu hao năm = Nguyên giá TSCĐ / Thời gian trích khấu hao.
- Công thức tính tháng: Mức khấu hao tháng = Mức khấu hao năm / 12 tháng.
Ví dụ: Doanh nghiệp mua một máy in công nghiệp trị giá 120 triệu đồng, thời gian khấu hao đăng ký là 5 năm. Vậy mỗi năm doanh nghiệp sẽ trích 24 triệu đồng vào chi phí sản xuất kinh doanh.
2.2 Phương pháp khấu hao theo số dư giảm dần có điều chỉnh
Phương pháp này thường được áp dụng cho các lĩnh vực công nghệ cao, máy móc thiết bị đòi hỏi phải thay đổi nhanh chóng để bắt kịp đà phát triển. Đặc điểm của nó là mức khấu hao rất lớn trong những năm đầu và giảm dần về sau.
Mức trích khấu hao hàng năm được tính bằng Giá trị còn lại của TSCĐ nhân với Tỷ lệ khấu hao nhanh. Trong đó, tỷ lệ khấu hao nhanh bằng tỷ lệ khấu hao đường thẳng nhân với hệ số điều chỉnh (từ 1,5 đến 2,5 tùy theo thời gian sử dụng).
2.3 Phương pháp khấu hao theo số lượng, khối lượng sản phẩm
Phương pháp này đặc biệt phù hợp với các loại máy móc mà mức độ hao mòn phụ thuộc trực tiếp vào công suất hoạt động thực tế thay vì thời gian.
- Mức trích khấu hao tháng: = Số lượng sản phẩm sản xuất trong tháng x Mức trích khấu hao bình quân cho 1 đơn vị sản phẩm.
- Mức trích khấu hao bình quân đơn vị: = Nguyên giá TSCĐ / Sản lượng theo công suất thiết kế.
3. Thủ tục thông báo phương pháp khấu hao với cơ quan Thuế
Một sai lầm phổ biến của nhiều doanh nghiệp là tự ý trích khấu hao mà quên mất thủ tục hành chính. Theo khoản 3 Điều 13 Thông tư 45/2013/TT-BTC, trước khi bắt đầu thực hiện trích khấu hao, doanh nghiệp phải gửi văn bản thông báo phương pháp trích khấu hao cho cơ quan thuế quản lý trực tiếp.
Lưu ý rằng, phương pháp khấu hao đã chọn phải được thực hiện thống nhất cho suốt quá trình sử dụng TSCĐ. Trường hợp đặc biệt cần thay đổi phương pháp, doanh nghiệp phải giải trình rõ lý do và sự thay đổi này chỉ được thực hiện một lần đối với một tài sản.
4. Lời khuyên cho các công ty cổ phần năm 2019
Việc lựa chọn phương pháp khấu hao ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận trên báo cáo tài chính và số thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp. Nếu doanh nghiệp đang trong giai đoạn cần ưu tiên dòng tiền để tái đầu tư nhanh, phương pháp khấu hao nhanh (số dư giảm dần) là một lựa chọn sáng suốt. Ngược lại, nếu muốn duy trì sự ổn định về chỉ số lợi nhuận để thu hút nhà đầu tư, phương pháp đường thẳng sẽ là phương án an toàn hơn.
Doanh nghiệp cần thường xuyên rà soát danh mục TSCĐ và đối chiếu với khung thời gian trích khấu hao quy định tại Phụ lục 1 của Thông tư 45/2013/TT-BTC để tránh các rủi ro bị loại chi phí khi quyết toán thuế.