Trong đời sống hôn nhân, khi những mâu thuẫn không thể hóa giải, nhiều cặp vợ chồng chọn cách "tạm xa nhau" hay còn gọi là ly thân để suy nghĩ về tương lai. Tuy nhiên, dưới góc độ pháp lý, trạng thái này mang lại không ít hiểu lầm có thể dẫn đến những hệ lụy nghiêm trọng về quyền lợi và nghĩa vụ.
Ly thân là gì? Pháp luật Việt Nam có "khai sinh" khái niệm này không?
Dù là một thuật ngữ cực kỳ phổ biến trong đời sống xã hội, nhưng một sự thật bất ngờ là trong toàn bộ hệ thống văn bản pháp luật hiện hành, đặc biệt là Luật Hôn nhân và gia đình 2014, hoàn toàn không có định nghĩa về "ly thân".
Thực tế, ly thân được hiểu là tình trạng vợ chồng không còn chung sống với nhau, không còn duy trì quan hệ tình dục hoặc các sinh hoạt chung khác do mâu thuẫn tình cảm, nhưng họ vẫn chưa thực hiện thủ tục ly hôn tại Tòa án. Vì pháp luật không quy định, nên ly thân không được coi là một sự kiện pháp lý để làm thay đổi tình trạng hôn nhân của một cá nhân.
Ly thân và Ly hôn: Ranh giới pháp lý mong manh nhưng khác biệt hoàn toàn
Nhiều người lầm tưởng rằng khi đã ly thân một thời gian dài thì quan hệ vợ chồng tự động chấm dứt. Đây là một quan niệm sai lầm tai hại. Theo quy định tại khoản 14 Điều 3 Luật Hôn nhân và gia đình 2014:
"Ly hôn là việc chấm dứt quan hệ vợ chồng theo bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật của Tòa án."
Như vậy, chừng nào chưa có bản án hoặc quyết định ly hôn của Tòa án, hai người vẫn là vợ chồng hợp pháp trước pháp luật. Điều này đồng nghĩa với việc mọi quyền và nghĩa vụ phát sinh từ quan hệ hôn nhân vẫn tiếp tục tồn tại và ràng buộc cả hai bên.
Quyền và nghĩa vụ của vợ chồng trong giai đoạn "tạm xa nhau"
Vì quan hệ hôn nhân vẫn tồn tại, vợ chồng dù đang ly thân vẫn phải tuân thủ các quy định khắt khe của pháp luật về nhân thân và tài sản.
Về quan hệ nhân thân và tình cảm
Theo Điều 19 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, vợ chồng có nghĩa vụ thương yêu, chung thủy, tôn trọng, quan tâm, chăm sóc, giúp đỡ nhau. Việc một bên đang ly thân nhưng lại chung sống như vợ chồng với người khác là hành vi vi phạm pháp luật và có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.
Về tài sản chung và nghĩa vụ tài chính
Đây là vấn đề dễ nảy sinh tranh chấp nhất. Tài sản do vợ hoặc chồng tạo ra, thu nhập do lao động, hoạt động sản xuất, kinh doanh trong thời kỳ ly thân vẫn được coi là tài sản chung theo quy định tại Điều 33 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, trừ khi hai bên có thỏa thuận khác bằng văn bản được công chứng.
Bên cạnh đó, vợ chồng vẫn phải cùng nhau chịu trách nhiệm đối với các nghĩa vụ tài chính phục vụ nhu cầu thiết yếu của gia đình hoặc các khoản nợ chung đã xác lập trước đó.
Trách nhiệm với con cái - Ưu tiên hàng đầu
Dù không còn sống chung, cha mẹ vẫn có đầy đủ quyền và nghĩa vụ trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của con chưa thành niên theo Điều 69 Luật Hôn nhân và gia đình 2014. Việc ly thân không được là lý do để trốn tránh trách nhiệm giáo dục và cấp dưỡng cho con cái.
Lời khuyên từ chuyên gia pháp lý
Ly thân có thể là một khoảng lặng cần thiết để cứu vãn hôn nhân, nhưng nó không phải là giải pháp pháp lý để chấm dứt các ràng buộc. Nếu nhận thấy mâu thuẫn đã đến mức trầm trọng và không thể hàn gắn, các cặp đôi nên thực hiện thủ tục ly hôn theo đúng quy định để bảo vệ quyền lợi cá nhân, đặc biệt là vấn đề phân chia tài sản và quyền nuôi con, tránh những rắc rối pháp lý phức tạp về sau.