Trong quan hệ lao động, không chỉ doanh nghiệp có nghĩa vụ với nhân viên mà người lao động cũng phải chịu trách nhiệm vật chất nếu gây thiệt hại. Việc nắm rõ các quy định pháp luật không chỉ giúp bạn bảo vệ quyền lợi mà còn tránh được những rủi ro tài chính không đáng có khi xảy ra sự cố.
1. Tiết lộ bí mật kinh doanh: Cái giá phải trả cho sự thiếu bảo mật
Trong kỷ nguyên số, thông tin là tài sản vô giá của doanh nghiệp. Theo quy định tại khoản 2 Điều 21 Bộ luật Lao động 2019, khi công việc liên quan trực tiếp đến bí mật kinh doanh, công nghệ, người sử dụng lao động có quyền thỏa thuận bằng văn bản về việc bảo vệ các thông tin này.
Cụ thể, Thông tư 10/2020/TT-BLĐTBXH hướng dẫn các nội dung thỏa thuận bao gồm danh mục bí mật, phạm vi sử dụng và phương thức xử lý vi phạm. Nếu người lao động cố tình hoặc vô ý làm rò rỉ thông tin gây thiệt hại cho công ty, họ sẽ phải bồi thường theo đúng cam kết đã ký kết.
2. Nghỉ việc "ngang xương": Bồi thường nửa tháng lương và hơn thế nữa
Quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng là quyền của người lao động, nhưng phải đi kèm với trách nhiệm báo trước. Nếu bạn tự ý nghỉ việc mà không tuân thủ thời hạn báo trước quy định tại Điều 35, bạn sẽ bị coi là đơn phương chấm dứt hợp đồng trái pháp luật.
Hệ quả pháp lý theo Điều 40 Bộ luật Lao động 2019 là rất nặng nề:
- Không được trợ cấp thôi việc. - Bồi thường cho người sử dụng lao động nửa tháng tiền lương theo hợp đồng lao động. - Bồi thường một khoản tiền tương ứng với tiền lương trong những ngày không báo trước. - Hoàn trả chi phí đào tạo (nếu có).
3. Làm hư hỏng dụng cụ, thiết bị: Khi nào chỉ bồi thường tối đa 3 tháng lương?
Trong quá trình làm việc, việc xảy ra sai sót dẫn đến hư hỏng máy móc là điều khó tránh khỏi. Tuy nhiên, mức độ bồi thường phụ thuộc vào tính chất của lỗi. Theo Điều 129:
- Lỗi sơ suất gây thiệt hại không nghiêm trọng: (Giá trị dưới 10 tháng lương tối thiểu vùng) thì mức bồi thường tối đa không quá 03 tháng tiền lương và được khấu trừ dần vào lương hàng tháng (không quá 30% lương thực nhận).
- Lỗi cố ý hoặc gây thiệt hại nghiêm trọng: Người lao động phải bồi thường theo giá trị thực tế hoặc theo nội quy lao động của công ty.
4. Làm mất tài sản công ty: Trách nhiệm vật chất đầy đủ
Nếu người lao động làm mất dụng cụ, thiết bị hoặc làm tiêu hao vật tư quá định mức, họ phải bồi thường một phần hoặc toàn bộ thiệt hại theo thời giá thị trường. Trường hợp có ký "Hợp đồng trách nhiệm" thì việc bồi thường sẽ thực hiện theo thỏa thuận trong hợp đồng đó.
Tuy nhiên, pháp luật cũng bảo vệ người lao động trong các trường hợp bất khả kháng như thiên tai, hỏa hoạn, dịch bệnh... Nếu chứng minh được thiệt hại xảy ra do các nguyên nhân khách quan này, người lao động sẽ không phải bồi thường.
Lời khuyên pháp lý: Trước khi đặt bút ký vào hợp đồng lao động hoặc các thỏa thuận bảo mật, người lao động cần đọc kỹ các điều khoản về trách nhiệm vật chất để tự bảo vệ mình trước những tranh chấp không đáng có.