Trong các giao dịch dân sự và tín dụng hiện nay, thế chấp tài sản là biện pháp bảo đảm phổ biến nhất. Tuy nhiên, một câu hỏi khiến nhiều người dân và doanh nghiệp lúng túng là: Liệu mọi hợp đồng thế chấp có bắt buộc phải công chứng? Việc không nắm rõ quy định này có thể dẫn đến nguy cơ hợp đồng bị tuyên vô hiệu, gây thiệt hại nặng nề về kinh tế.
Bản chất của hợp đồng thế chấp tài sản theo quy định mới
Theo quy định tại Điều 317 Bộ luật Dân sự 2015, thế chấp tài sản là việc một bên dùng tài sản thuộc sở hữu của mình để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ và không giao tài sản đó cho bên nhận thế chấp. Đây là điểm khác biệt cơ bản so với cầm cố tài sản.
Những trường hợp "bắt di bất dịch" phải công chứng
Không phải mọi tài sản khi thế chấp đều cần công chứng, nhưng với bất động sản, đây là yêu cầu bắt buộc. Cụ thể:
- Đối với quyền sử dụng đất: Theo điểm a khoản 3 Điều 27 Luật Đất đai 2024, hợp đồng thế chấp quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất phải được công chứng hoặc chứng thực.
- Đối với nhà ở: khoản 1 Điều 164 Luật Nhà ở 2023 cũng nhấn mạnh giao dịch thế chấp nhà ở phải thực hiện công chứng, trừ trường hợp bên thế chấp là tổ chức tài chính.
Việc tuân thủ quy định này không chỉ là nghĩa vụ mà còn là điều kiện tiên quyết để thực hiện thủ tục đăng ký biến động tại cơ quan đăng ký đất đai.
Thế chấp động sản: Linh hoạt nhưng cần thận trọng
Với các loại động sản như ô tô, xe máy, tàu thuyền hay máy móc thiết bị, Bộ luật Dân sự 2015 không bắt buộc phải công chứng hợp đồng thế chấp. Các bên có thể tự lập văn bản và ký kết.
Tuy nhiên, các chuyên gia pháp lý luôn khuyến khích việc công chứng tự nguyện. Tại sao? Bởi khi có sự xác nhận của Công chứng viên theo Luật Công chứng 2014, tính xác thực của nội dung và chữ ký sẽ được đảm bảo, hạn chế tối đa các tranh chấp về sau.
Thủ tục công chứng hợp đồng thế chấp mới nhất
Để quá trình công chứng diễn ra thuận lợi, các bên cần chuẩn bị bộ hồ sơ đầy đủ bao gồm:
- Phiếu yêu cầu công chứng theo mẫu của tổ chức hành nghề công chứng.
- Dự thảo hợp đồng thế chấp (nếu có) hoặc yêu cầu công chứng viên soạn thảo.
- Giấy tờ tùy thân: CCCD gắn chíp, giấy tờ chứng minh tình trạng hôn nhân của bên thế chấp.
- Giấy chứng nhận quyền sở hữu tài sản: Sổ đỏ/Sổ hồng (đối với đất đai, nhà ở), Đăng ký xe (đối với ô tô)...
Thời hạn công chứng thường không quá 02 ngày làm việc. Với những vụ việc phức tạp, thời gian có thể kéo dài nhưng không quá 10 ngày làm việc theo quy định tại Điều 43 Luật Công chứng 2014.
Chi phí công chứng được tính như thế nào?
Phí công chứng hợp đồng thế chấp tài sản hiện nay được tính dựa trên giá trị tài sản hoặc giá trị khoản vay. Mức phí này được quy định thống nhất tại Thông tư liên tịch của Bộ Tài chính và Bộ Tư pháp. Ngoài phí công chứng, người yêu cầu có thể phải nộp thêm thù lao công chứng (phí soạn thảo, phí ký ngoài trụ sở...) theo thỏa thuận với văn phòng công chứng.
Lời khuyên từ chuyên gia: Trước khi thực hiện thế chấp, hãy kiểm tra kỹ tình trạng pháp lý của tài sản và lựa chọn tổ chức hành nghề công chứng uy tín để được tư vấn đầy đủ nhất, tránh những sai sót đáng tiếc có thể dẫn đến mất trắng tài sản bảo đảm.