Trong thời đại mạng xã hội bùng nổ, những lời lẽ xúc phạm, mạt sát danh dự người khác trở nên phổ biến hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, không phải ai cũng biết rằng danh dự và nhân phẩm là những giá trị thiêng liêng được pháp luật bảo vệ tối đa. Khi rơi vào tình huống bị bôi nhọ, câu hỏi lớn nhất thường là: Nên báo công an để trừng trị kẻ vi phạm hay kiện ra tòa để đòi bồi thường?
Quyền được bảo vệ danh dự: Lá chắn thép từ Hiến pháp
Trước hết, cần khẳng định rằng quyền được bảo hộ về danh dự là một quyền hiến định. Tại Điều 20 Hiến pháp 2013 đã nêu rõ:
1. Mọi người có quyền bất khả xâm phạm về thân thể, được pháp luật bảo hộ về sức khỏe, danh dự và nhân phẩm; không bị tra tấn, bạo lực, truy bức, nhục hình hay bất kỳ hình thức đối xử nào khác xâm phạm thân thể, sức khỏe, xúc phạm danh dự, nhân phẩm.
Dựa trên nền tảng này, các văn bản luật chuyên ngành như Bộ luật Dân sự, Bộ luật Hình sự và các Nghị định xử phạt hành chính đã thiết lập một hệ thống chế tài nghiêm khắc đối với hành vi làm nhục người khác.
Khi nào nên "gõ cửa" cơ quan Công an?
Việc tố cáo tới cơ quan Công an thường được áp dụng khi bạn muốn kẻ vi phạm phải chịu sự trừng phạt của pháp luật về mặt hành chính hoặc hình sự. Tùy vào mức độ nghiêm trọng, hành vi xúc phạm có thể bị xử lý như sau:
- Xử phạt hành chính: Theo quy định tại khoản 3 Điều 7 Nghị định 144/2021/NĐ-CP, người có hành vi khiêu khích, trêu ghẹo, xúc phạm, lăng mạ, bôi nhọ danh dự, nhân phẩm của người khác có thể bị phạt tiền từ 02 - 03 triệu đồng.
- Truy cứu trách nhiệm hình sự: Nếu hành vi xúc phạm ở mức độ nghiêm trọng, gây ảnh hưởng nặng nề đến tâm lý, đời sống của nạn nhân, người vi phạm có thể bị truy tố về "Tội làm nhục người khác" theo Điều 155 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017). Hình phạt có thể là cảnh cáo, phạt tiền từ 10 - 30 triệu đồng hoặc cải tạo không giam giữ đến 03 năm, thậm chí là phạt tù lên đến 05 năm.
Cơ quan tiếp nhận đơn tố cáo bao gồm Công an xã, phường, thị trấn hoặc Cơ quan điều tra cấp huyện nơi hành vi vi phạm xảy ra.
Kiện ra Tòa án: Giải pháp tối ưu để đòi bồi thường thiệt hại
Nếu mục tiêu chính của bạn là yêu cầu người vi phạm phải xin lỗi công khai và bồi thường những tổn thất về vật chất, tinh thần, thì khởi kiện dân sự tại Tòa án là con đường phù hợp nhất. Theo Điều 584 Bộ luật Dân sự 2015, người nào xâm phạm danh dự, nhân phẩm của người khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường.
Cụ thể, tại Điều 592 Bộ luật Dân sự 2015, thiệt hại do danh dự, nhân phẩm bị xâm phạm bao gồm:
- Chi phí hợp lý để hạn chế, khắc phục thiệt hại.
- Thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút.
- Khoản tiền bù đắp tổn thất về tinh thần (tối đa không quá 10 lần mức lương cơ sở nếu các bên không thỏa thuận được).
Hồ sơ và thủ tục cần chuẩn bị những gì?
Dù chọn con đường tố cáo hay khởi kiện, việc thu thập chứng cứ là yếu tố sống còn. Bạn cần chuẩn bị:
- Đơn khởi kiện hoặc Đơn tố cáo: Phải tuân thủ đúng mẫu quy định (ví dụ mẫu đơn khởi kiện theo Điều 189 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015).
- Chứng cứ vi phạm: Ảnh chụp màn hình tin nhắn, bài viết xúc phạm, video ghi âm, ghi hình hoặc người làm chứng.
- Chứng cứ thiệt hại: Các hóa đơn chi phí điều trị tâm lý (nếu có), bằng chứng về việc bị mất việc làm hoặc mất hợp đồng kinh doanh do bị bôi nhọ.
Lời khuyên pháp lý: Trong nhiều trường hợp, bạn có thể thực hiện song song cả hai biện pháp: Tố cáo tới Công an để xử lý hành vi vi phạm và yêu cầu Tòa án giải quyết phần bồi thường dân sự trong cùng một vụ án hình sự, hoặc tách ra thành vụ kiện dân sự riêng biệt để đảm bảo quyền lợi tối ưu nhất.