Hệ thống pháp luật Việt Nam vừa ghi nhận một bước tiến quan trọng trong hoạt động xét xử khi Tòa án nhân dân tối cao chính thức công bố và áp dụng 04 Án lệ mới. Những Án lệ này không chỉ là kim chỉ nam cho các Thẩm phán mà còn là lời giải cho những tình huống trớ trêu trong đời sống dân sự, từ chuyện giành quyền nuôi con đến những tranh chấp tâm linh như di dời mồ mả.
1. Án lệ số 53/2022/AL: Hủy kết hôn trái pháp luật trong tình huống hy hữu
Án lệ này giải quyết một tình huống pháp lý phức tạp kéo dài qua nhiều thời kỳ luật định. Cụ thể, một cặp nam nữ chung sống như vợ chồng trước ngày Luật Hôn nhân và gia đình 1986 có hiệu lực (03/01/1987). Dù không đăng ký kết hôn nhưng họ đã tổ chức lễ cưới và chung sống công khai.
Nút thắt xảy ra khi hai bên ra nước ngoài, phát sinh mâu thuẫn và một bên về Việt Nam kết hôn với người khác khi chưa ly hôn. Theo quy định tại Luật Hôn nhân và gia đình 2014, việc xác định quan hệ hôn nhân thực tế này là căn cứ quan trọng để xử lý hành vi vi phạm chế độ một vợ một chồng.
2. Án lệ số 54/2022/AL: Quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi khi mẹ bỏ đi
Thông thường, theo khoản 3 Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, con dưới 36 tháng tuổi được ưu tiên giao cho mẹ trực tiếp nuôi dưỡng. Tuy nhiên, Án lệ số 54 đã đưa ra một ngoại lệ nhân văn và thực tế hơn.
Trong vụ án này, người mẹ đã tự ý bỏ đi khi con còn rất nhỏ, không thực hiện nghĩa vụ chăm sóc. Ngược lại, người cha đã nuôi dưỡng con trong điều kiện tốt và đứa trẻ đã quen với môi trường đó. Tòa án xác định việc giao con cho cha là phù hợp để đảm bảo sự ổn định và phát triển tốt nhất cho trẻ.
3. Án lệ số 55/2022/AL: Cứu vãn hợp đồng đất đai vi phạm hình thức
Đây là tin vui cho những giao dịch nhà đất bằng giấy tay xác lập trước ngày 01/01/2017. Dựa trên tinh thần của Bộ luật Dân sự 2015 và Luật Đất đai 2013, Án lệ 55 công nhận hiệu lực của hợp đồng chuyển nhượng dù thiếu công chứng, chứng thực nếu bên nhận chuyển nhượng đã thực hiện ít nhất 2/3 nghĩa vụ (thường là thanh toán tiền).
4. Án lệ số 56/2022/AL: Giải quyết tranh chấp di dời mồ mả
Tranh chấp mồ mả luôn là vấn đề nhạy cảm về cả pháp lý lẫn đạo đức. Tình huống Án lệ 56 đặt ra là người vợ muốn di dời mộ chồng từ đất nhà chồng về đất nhà mình nhưng bị phản đối. Án lệ này giúp định hình quy tắc ứng xử và thẩm quyền giải quyết của Tòa án đối với các quyền nhân thân gắn liền với mồ mả theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015.
Việc áp dụng các Án lệ này từ ngày 15/11/2022 đánh dấu sự thay đổi lớn trong tư duy xét xử, hướng tới bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân một cách linh hoạt và sát thực tế hơn.