Trưởng thôn và Tổ trưởng tổ dân phố đóng vai trò là "cánh tay nối dài" của chính quyền cơ sở, trực tiếp truyền tải các chính sách pháp luật đến từng hộ gia đình. Tuy nhiên, trong quá trình công tác, vì nhiều lý do khách quan hoặc chủ quan, việc thay đổi nhân sự tại vị trí này là điều không tránh khỏi. Vậy theo quy định mới nhất hiện nay, khi nào một Trưởng thôn hay Tổ trưởng tổ dân phố sẽ được cho thôi nhiệm vụ?

Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố là ai?

Theo quy định tại Nghị định 33/2023/NĐ-CP, Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố là những người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố. Họ không phải là cán bộ, công chức cấp xã nhưng lại gánh vác trọng trách quản lý cộng đồng dân cư, vận động Nhân dân thực hiện các chủ trương của Đảng và Nhà nước.

Để đảm nhiệm vị trí này, cá nhân phải đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về hộ khẩu thường trú, độ tuổi (từ đủ 21 tuổi trở lên), sức khỏe và đặc biệt là phải có uy tín trong cộng đồng, gương mẫu thực hiện pháp luật.

Các trường hợp cho thôi làm Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố

Thay vì dùng thuật ngữ "miễn nhiệm" như trước đây, Nghị định 59/2023/NĐ-CP (hướng dẫn Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở 2022) đã quy định cụ thể về việc "cho thôi làm" Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố tại Điều 9. Cụ thể gồm hai nhóm trường hợp chính:

1. Theo nguyện vọng cá nhân

Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố có thể chủ động xin thôi nhiệm vụ vì các lý do:

• Vấn đề sức khỏe không đảm bảo để tiếp tục công tác.
• Hoàn cảnh gia đình khó khăn, không thể sắp xếp thời gian.
• Các lý do cá nhân chính đáng khác.

Trong trường hợp này, cá nhân phải có đơn gửi Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã nêu rõ lý do.

2. Do không còn đủ tín nhiệm hoặc vi phạm

Đây là trường hợp Trưởng ban công tác Mặt trận thôn đề nghị hoặc có ít nhất 50% tổng số hộ gia đình kiến nghị cho thôi khi Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố:

• Không còn được Nhân dân tín nhiệm.
• Không hoàn thành nhiệm vụ được giao.
• Vi phạm quyền làm chủ của Nhân dân, tham nhũng, lãng phí.
• Không phục tùng sự chỉ đạo của UBND cấp xã hoặc vi phạm pháp luật nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.

Quy trình thực hiện bài bản và dân chủ

Việc cho thôi làm Trưởng thôn không phải là quyết định đơn phương của cấp trên mà phải thông qua ý kiến của chính những người dân trong khu vực đó. Quy trình được thực hiện qua các bước sau:

Bước 1: Tổ chức cuộc họp cộng đồng dân cư

Cuộc họp phải có sự tham gia của trên 50% đại diện hộ gia đình trong thôn, tổ dân phố. Tại đây, các bên sẽ trình bày lý do, thảo luận và tiến hành biểu quyết (giơ tay hoặc bỏ phiếu kín) theo quy định tại khoản 5 Điều 3 Nghị định 59/2023/NĐ-CP.

Bước 2: Báo cáo và công nhận kết quả

Trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ khi nhận được báo cáo kết quả biểu quyết, UBND cấp xã sẽ xem xét và ra quyết định công nhận kết quả cho thôi nhiệm vụ. Nếu không đồng ý, UBND phải trả lời bằng văn bản và nêu rõ lý do.

Bước 3: Kiện toàn nhân sự mới

Trong thời gian chờ bầu người mới (tối đa 60 ngày), UBND cấp xã sẽ thống nhất với Ủy ban Mặt trận Tổ quốc cùng cấp để cử người lâm thời điều hành hoạt động của thôn, tổ dân phố.

Trích dẫn Điều 9 Nghị định 59/2023/NĐ-CP:
"Trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận được quyết định đã được cộng đồng dân cư biểu quyết thông qua, Ủy ban nhân dân cấp xã xem xét, ra quyết định công nhận kết quả cho thôi làm Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố..."

Việc nắm vững các quy định này không chỉ giúp các cán bộ cơ sở thực hiện đúng quy trình mà còn giúp người dân phát huy quyền làm chủ, giám sát trực tiếp những người đại diện cho mình tại địa phương.