Trong bối cảnh hạ tầng giao thông Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ, việc Nhà nước thu hồi đất để mở đường là câu chuyện không còn xa lạ. Tuy nhiên, vấn đề khiến người dân trăn trở nhất luôn là: Giá đền bù được tính như thế nào? Liệu quyền lợi của người sử dụng đất có được đảm bảo thỏa đáng theo những thay đổi mới nhất của Luật Đất đai 2024?
1. Nguyên tắc "vàng" khi bồi thường đất làm đường
Theo quy định tại Điều 79 Luật Đất đai 2024, thu hồi đất làm đường thuộc trường hợp thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để xác định phương thức bồi thường cho người dân.
Pháp luật hiện hành ưu tiên bồi thường bằng đất có cùng mục đích sử dụng với loại đất thu hồi. Trong trường hợp không có đất để bồi thường, người dân sẽ được bồi thường bằng tiền theo giá đất cụ thể. Để được hưởng quyền lợi này, cá nhân cần đáp ứng các điều kiện như: có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc đủ điều kiện cấp giấy theo quy định tại Điều 137 Luật Đất đai 2024.
2. Cách tính giá đền bù: Sát với giá thị trường?
Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất là việc áp dụng giá đất cụ thể để tính tiền bồi thường. Căn cứ theo Điều 160 Luật Đất đai 2024, giá đất cụ thể được UBND cấp tỉnh quyết định dựa trên sự phân tích thông tin thị trường, các yếu tố hình thành giá đất và phương pháp định giá phù hợp.
"Giá đất cụ thể được áp dụng để tính tiền bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất."
Việc bãi bỏ khung giá đất cũ và chuyển sang định giá theo nguyên tắc thị trường được kỳ vọng sẽ giúp mức đền bù sát thực tế hơn, giảm bớt thiệt thòi cho người dân khi phải nhường đất cho các dự án giao thông.
3. Người dân có được "mặc cả" giá đền bù với Nhà nước?
Đây là thắc mắc của rất nhiều hộ gia đình. Tuy nhiên, cần hiểu rõ bản chất sở hữu đất đai tại Việt Nam. Theo Điều 12 Luật Đất đai 2024, đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý.
Vì vậy, khi Nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh hoặc phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, người dân không có quyền thỏa thuận giá như các giao dịch dân sự thông thường. Thay vào đó, mức giá sẽ do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền phê duyệt dựa trên phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đã được xây dựng đúng quy trình pháp luật.
Dù không được thỏa thuận giá, nhưng người dân hoàn toàn có quyền giám sát, đóng góp ý kiến vào phương án bồi thường và thực hiện quyền khiếu nại nếu nhận thấy quá trình thu hồi, định giá có dấu hiệu vi phạm quy định pháp luật.