Trong quá trình quyết toán thuế thu nhập cá nhân (TNCN), việc đăng ký người phụ thuộc để giảm trừ gia cảnh là quyền lợi chính đáng của người nộp thuế. Tuy nhiên, một câu hỏi thường gặp đối với các cặp vợ chồng là liệu cả hai có thể cùng đăng ký cho một người phụ thuộc (ví dụ như con cái hoặc cha mẹ) hay không? Việc nắm rõ quy định không chỉ giúp tối ưu hóa số thuế phải nộp mà còn tránh được những rủi ro pháp lý đáng tiếc.
Nguyên tắc "một người phụ thuộc - một người nộp thuế"
Theo quy định tại Thông tư 111/2013/TT-BTC, cụ thể là tại điểm c khoản 1 Điều 9, nguyên tắc tính giảm trừ gia cảnh cho người phụ thuộc được quy định rất rõ ràng:
"Mỗi người phụ thuộc chỉ được tính giảm trừ gia cảnh một lần vào một người nộp thuế trong năm tính thuế. Trường hợp nhiều người nộp thuế có chung người phụ thuộc phải nuôi dưỡng thì người nộp thuế tự thỏa thuận để đăng ký giảm trừ gia cảnh vào một người nộp thuế."
Như vậy, câu trả lời cho vấn đề này là KHÔNG. Hai vợ chồng không được phép cùng lúc đăng ký giảm trừ gia cảnh cho cùng một người phụ thuộc. Thay vào đó, hai người cần có sự bàn bạc và thống nhất xem ai sẽ là người đứng tên đăng ký để đảm bảo tính duy nhất theo quy định của pháp luật thuế.
Điều kiện và đối tượng được xác định là người phụ thuộc
Mặc dù không giới hạn số lượng người phụ thuộc mà một cá nhân có thể đăng ký, nhưng mỗi đối tượng phải đáp ứng các điều kiện khắt khe về độ tuổi, khả năng lao động và mức thu nhập. Theo điểm d khoản 1 Điều 9 Thông tư 111/2013/TT-BTC, các nhóm đối tượng phổ biến bao gồm:
- Con cái: Con dưới 18 tuổi; con từ 18 tuổi trở lên bị khuyết tật, không có khả năng lao động; hoặc con đang theo học các bậc học với mức thu nhập bình quân tháng không quá 01 triệu đồng.
- Vợ hoặc chồng: Người ngoài độ tuổi lao động hoặc trong độ tuổi lao động nhưng bị khuyết tật, không có khả năng lao động và có thu nhập thấp.
- Cha mẹ: Cha đẻ, mẹ đẻ; cha chồng, mẹ chồng (hoặc cha vợ, mẹ vợ); cha dượng, mẹ kế... đáp ứng điều kiện về thu nhập và khả năng lao động.
Rủi ro khi kê khai trùng lặp người phụ thuộc
Việc cố tình hoặc vô ý kê khai trùng người phụ thuộc dẫn đến thiếu số tiền thuế phải nộp sẽ bị cơ quan thuế xử lý nghiêm khắc. Căn cứ vào Nghị định 125/2020/NĐ-CP, hành vi khai sai dẫn đến thiếu số tiền thuế phải nộp có thể bị xử phạt hành chính.
Cụ thể, theo Điều 16 Nghị định 125/2020/NĐ-CP, mức phạt thông thường là 20% số tiền thuế khai thiếu. Ngoài ra, người nộp thuế còn phải nộp đủ số tiền thuế thiếu và tiền chậm nộp theo quy định. Do đó, các cặp vợ chồng cần đặc biệt lưu ý kiểm tra kỹ thông tin trước khi thực hiện quyết toán thuế hàng năm.
Tóm lại, để tối ưu hóa lợi ích kinh tế và tuân thủ đúng pháp luật, hai vợ chồng nên tính toán dựa trên mức thu nhập thực tế của mỗi người. Thông thường, người có mức thu nhập cao hơn (thuộc bậc thuế cao hơn) nên đứng tên đăng ký người phụ thuộc để số tiền thuế được giảm trừ là lớn nhất.