Trong bối cảnh Luật Đất đai 2024 chính thức có hiệu lực, một trong những nỗi lo lớn nhất của người dân là liệu những mảnh đất "cha truyền con nối" nhưng chưa kịp làm giấy tờ có bị Nhà nước thu hồi trắng tay hay không? Những thông tin trái chiều về việc "siết chặt" quản lý đất đai càng khiến dư luận hoang mang. Tuy nhiên, thực tế pháp lý lại mở ra nhiều cánh cửa bảo vệ quyền lợi cho người sử dụng đất ổn định.
Đất không giấy tờ có mặc nhiên bị thu hồi?
Nhiều người lầm tưởng rằng cứ không có "Sổ đỏ" là đất vi phạm và sẽ bị thu hồi. Đây là một quan niệm chưa chính xác. Căn cứ theo quy định tại Luật Đất đai 2024, Nhà nước chỉ thu hồi đất trong các trường hợp cụ thể như vì mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng; hoặc do vi phạm pháp luật về đất đai.
Đặc biệt, tại Điều 138 Luật Đất đai 2024, pháp luật đã mở rộng cơ hội cấp Giấy chứng nhận cho hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất không có giấy tờ nhưng không vi phạm pháp luật đất đai và không thuộc trường hợp đất được giao không đúng thẩm quyền. Điều này khẳng định rằng, nếu bạn sử dụng đất ổn định, lâu dài và phù hợp với quy hoạch, mảnh đất đó không những không bị thu hồi mà còn có cơ hội được "hợp thức hóa".
"Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất trước ngày 01 tháng 7 năm 2014 mà không có các giấy tờ quy định tại Điều 137 của Luật này, có hộ khẩu thường trú tại địa phương và trực tiếp sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản, làm muối tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, nay được Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất xác nhận là người đã sử dụng đất ổn định, không có tranh chấp thì được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất và không phải nộp tiền sử dụng đất."
Quyền lợi bồi thường: Không có "Sổ đỏ" vẫn có hy vọng?
Một câu hỏi lớn khác là: Nếu đất bị thu hồi để làm dự án công cộng, người không có giấy tờ có được đền bù tiền hay không? Câu trả lời nằm ở sự phối hợp giữa Điều 95 Luật Đất đai 2024 và Nghị định 88/2024/NĐ-CP.
Theo Điều 5 Nghị định 88/2024/NĐ-CP, Nhà nước vẫn thực hiện bồi thường về đất cho các trường hợp sau dù chưa có Giấy chứng nhận:
- Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất không có giấy tờ nhưng đủ điều kiện cấp Giấy chứng nhận theo quy định.
- Người sử dụng đất có vi phạm pháp luật đất đai trước ngày 01/7/2014 nhưng đã sử dụng ổn định và thuộc diện được xem xét cấp sổ.
- Đất giao không đúng thẩm quyền trước ngày 01/7/2014 nhưng người dân đã nộp tiền sử dụng đất và sử dụng ổn định.
Như vậy, chìa khóa để nhận bồi thường không phải là tấm bằng đỏ trên tay tại thời điểm thu hồi, mà là nguồn gốc sử dụng đất ổn định và sự phù hợp với các điều kiện cấp sổ theo luật định.
Những rủi ro và lời khuyên pháp lý
Mặc dù luật pháp có những quy định bảo vệ, nhưng việc sử dụng đất không giấy tờ vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro như khó chứng minh nguồn gốc khi có tranh chấp, bị hạn chế quyền chuyển nhượng, thế chấp ngân hàng. Do đó, người dân nên chủ động thực hiện các thủ tục kê khai, đăng ký đất đai tại UBND cấp xã để bảo vệ quyền lợi lâu dài của mình.
Tóm lại, thông tin "thu hồi mọi trường hợp đất không giấy tờ" là hoàn toàn sai lệch. Luật Đất đai 2024 và các văn bản hướng dẫn đã tạo ra hành lang pháp lý nhân văn hơn, công bằng hơn cho những người sử dụng đất thực tế.