Trong thực tế đời sống, không hiếm trường hợp trẻ em sinh ra khi cha mẹ chưa đăng ký kết hôn (thường gọi là con ngoài giá thú). Một trong những vấn đề pháp lý được quan tâm hàng đầu là làm thế nào để con được mang họ của cha thay vì họ mẹ như lúc mới sinh. Quy trình này không chỉ đơn thuần là một thủ tục hành chính mà còn là sự xác lập về mặt pháp lý tình phụ tử thiêng liêng.
Việc xác định cha cho con là bước đi đầu tiên để trẻ được mang họ cha (ảnh minh họa)
Con ngoài giá thú mang họ của ai khi đăng ký khai sinh?
Theo quy định tại khoản 2 Điều 15 Nghị định 123/2015/NĐ-CP, trường hợp chưa xác định được cha thì khi đăng ký khai sinh, họ, dân tộc, quê quán, quốc tịch của con được xác định theo mẹ. Phần ghi về cha trong Sổ hộ tịch và Giấy khai sinh của trẻ sẽ được để trống.
Như vậy, về nguyên tắc, nếu tại thời điểm khai sinh người cha không có mặt hoặc không làm thủ tục nhận con, trẻ mặc nhiên sẽ mang họ mẹ. Để thay đổi điều này, pháp luật yêu cầu phải thực hiện quy trình xác nhận quan hệ cha con trước khi tiến hành cải chính họ tên.
Quy trình 2 bước để đổi họ cho con sang họ cha
Để con ngoài giá thú được đổi sang họ cha, cha mẹ cần thực hiện tuần tự hai thủ tục chính sau đây:
Bước 1: Thủ tục nhận cha cho con
Căn cứ Điều 25 Luật Hộ tịch 2014, người cha cần chuẩn bị hồ sơ bao gồm:
- Tờ khai đăng ký nhận cha, mẹ, con theo mẫu quy định.
- Chứng cứ chứng minh quan hệ cha con (như kết quả giám định ADN hoặc các văn bản, đồ vật, thư từ chứng minh quan hệ huyết thống theo hướng dẫn tại Thông tư 04/2020/TT-BTP).
Thẩm quyền giải quyết thuộc về UBND cấp xã nơi cư trú của người nhận hoặc người được nhận là cha, con. Thời hạn giải quyết thường từ 03 đến 05 ngày làm việc.
Hồ sơ pháp lý đầy đủ là chìa khóa để thực hiện thủ tục nhanh chóng (ảnh minh họa)
Bước 2: Thủ tục thay đổi họ trong Giấy khai sinh
Sau khi đã có Quyết định công nhận việc nhận cha con, cha mẹ tiến hành thủ tục cải chính hộ tịch để đổi họ cho con. Theo quy định, việc thay đổi họ cho người dưới 18 tuổi phải có sự đồng ý của cả cha và mẹ và phải được thể hiện rõ trong Tờ khai.
Hồ sơ bao gồm Tờ khai cải chính hộ tịch, bản chính Giấy khai sinh của con và Quyết định nhận cha con vừa được cấp. Cơ quan có thẩm quyền sẽ ghi nội dung thay đổi vào Giấy khai sinh và Sổ hộ tịch.
Những lưu ý quan trọng về thẩm quyền và lệ phí
Việc xác định đúng cơ quan có thẩm quyền sẽ giúp tiết kiệm thời gian:
- UBND cấp xã: Giải quyết cho người Việt Nam cư trú trong nước và trẻ em dưới 14 tuổi.
- UBND cấp huyện: Giải quyết các trường hợp có yếu tố nước ngoài hoặc người từ đủ 14 tuổi trở lên cư trú trong nước (đối với thay đổi hộ tịch).
Về lệ phí, mức thu sẽ do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quy định tùy theo từng địa phương. Đặc biệt, theo chính sách an sinh, một số đối tượng như người thuộc gia đình có công với cách mạng, người thuộc hộ nghèo, người khuyết tật có thể được miễn lệ phí hộ tịch.
Việc chủ động thực hiện các thủ tục pháp lý này không chỉ đảm bảo quyền lợi chính đáng cho trẻ mà còn giúp hoàn thiện hồ sơ nhân thân, tạo điều kiện thuận lợi cho việc học tập và các giao dịch dân sự của con sau này.