Trong kỷ nguyên kinh tế số, làm việc tự do (freelancer) đã trở thành xu hướng phổ biến tại Việt Nam. Tuy nhiên, một trong những nỗi lo lớn nhất của những người làm nghề này chính là sự thiếu hụt các chính sách an sinh xã hội, đặc biệt là lương hưu khi về già. Vậy pháp luật hiện hành quy định như thế nào về việc đóng bảo hiểm cho đối tượng này?
Tại sao Freelancer không thuộc diện đóng BHXH bắt buộc?
Theo quy định tại khoản 1 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 2014, bảo hiểm xã hội bắt buộc chỉ áp dụng cho người lao động làm việc theo hợp đồng lao động từ đủ 01 tháng trở lên, cán bộ, công chức, viên chức...
Trong khi đó, bản chất của công việc freelancer là sự tự do, không chịu sự quản lý, điều hành trực tiếp từ người thuê. Các bên thường xác lập quan hệ thông qua hợp đồng dịch vụ thay vì hợp đồng lao động theo quy định của Bộ luật Lao động 2019. Do đó, freelancer không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc.
"Người lao động là công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi trở lên, không thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc thì được tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện."
Giải pháp "vàng": Bảo hiểm xã hội tự nguyện
Để đảm bảo quyền lợi hưu trí, freelancer có thể lựa chọn hình thức tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện. Đây là chính sách nhân văn của Nhà nước nhằm giúp mọi người dân đều có cơ hội hưởng lương hưu.
Mức đóng và phương thức đóng linh hoạt
Căn cứ Điều 10 và Điều 14 Nghị định 134/2015/NĐ-CP, mức đóng hàng tháng của freelancer được tính như sau:
Mức đóng = 22% x Thu nhập chọn đóng - Mức hỗ trợ của Nhà nước
- Mức thu nhập thấp nhất: Bằng mức chuẩn hộ nghèo khu vực nông thôn (hiện là 1.500.000 đồng).
- Mức thu nhập cao nhất: Bằng 20 lần mức lương cơ sở tại thời điểm đóng.
Đặc biệt, Nhà nước có chính sách hỗ trợ tiền đóng theo tỷ lệ phần trăm trên mức đóng BHXH hằng tháng theo mức chuẩn hộ nghèo khu vực nông thôn: 30% đối với hộ nghèo; 25% đối với hộ cận nghèo và 10% đối với các đối tượng khác.
Quyền lợi "sát sườn" khi tham gia BHXH tự nguyện
Dù không có các chế độ như ốm đau hay thai sản như BHXH bắt buộc, nhưng BHXH tự nguyện tập trung vào hai mục tiêu quan trọng nhất là Hưu trí và Tử tuất.
Theo Điều 73 Luật Bảo hiểm xã hội 2014, khi tích lũy đủ 20 năm đóng BHXH và đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định, freelancer sẽ được hưởng lương hưu hàng tháng - một nguồn thu nhập ổn định và quý giá khi về già. Ngoài ra, người hưởng lương hưu còn được cấp thẻ Bảo hiểm y tế miễn phí với mức hưởng lên tới 95%.
Trong trường hợp người tham gia chẳng may qua đời, thân nhân sẽ được hưởng trợ cấp mai táng (bằng 10 lần mức lương cơ sở) và trợ cấp tuất một lần.
Lời khuyên cho các Freelancer
Việc tham gia BHXH tự nguyện không chỉ là tuân thủ pháp luật mà còn là cách đầu tư thông minh cho tương lai. Freelancer nên cân đối thu nhập để lựa chọn mức đóng phù hợp, đảm bảo duy trì việc đóng bảo hiểm liên tục để tối ưu hóa quyền lợi lương hưu sau này. Bạn có thể đăng ký trực tiếp tại cơ quan BHXH địa phương hoặc thông qua các ứng dụng trực tuyến như VssID để tiết kiệm thời gian.