Trong thời đại bùng nổ công nghệ số, việc chia sẻ hình ảnh lên các nền tảng mạng xã hội như Facebook, Zalo hay TikTok đã trở thành thói quen hàng ngày. Tuy nhiên, ranh giới giữa việc chia sẻ niềm vui và vi phạm pháp luật về quyền riêng tư là rất mong manh. Nhiều người vẫn vô tư đăng tải hình ảnh của bạn bè, đồng nghiệp, thậm chí là người lạ mà không hề biết rằng mình đang đối mặt với những rủi ro pháp lý nghiêm trọng.
Quyền hình ảnh là bất khả xâm phạm
Theo quy định tại Bộ luật Dân sự 2015, hình ảnh của cá nhân là một trong những đối tượng được pháp luật bảo vệ nghiêm ngặt. Về nguyên tắc, việc sử dụng hình ảnh của cá nhân phải được người đó đồng ý. Nếu sử dụng hình ảnh của người khác vì mục đích thương mại thì phải trả thù lao cho người có hình ảnh, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác.
Giả sử, bạn chụp ảnh một người bạn đang ăn uống tại quán cà phê và đăng lên trang cá nhân để "trêu đùa" mà không hỏi ý kiến. Nếu người bạn đó cảm thấy bị xúc phạm hoặc không hài lòng, họ hoàn toàn có quyền yêu cầu bạn gỡ bỏ và bồi thường thiệt hại nếu có.
2 trường hợp ngoại lệ không cần xin phép
Mặc dù quyền hình ảnh được bảo vệ, nhưng tại Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015, pháp luật cũng quy định rõ các trường hợp sử dụng hình ảnh người khác mà không cần sự đồng ý của người đó hoặc người đại diện theo pháp luật của họ:
1. Hình ảnh được sử dụng vì lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích công cộng;2. Hình ảnh được sử dụng từ các hoạt động công cộng, bao gồm hội nghị, hội thảo, thi đấu thể thao, biểu diễn nghệ thuật và hoạt động công cộng khác mà không làm tổn hại đến danh dự, nhân phẩm, uy tín của người có hình ảnh.
Hậu quả pháp lý: Từ phạt tiền đến ngồi tù
Việc tự ý đăng ảnh người khác lên mạng xã hội tùy theo tính chất, mức độ và mục đích vi phạm mà người thực hiện hành vi có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.
Xử phạt vi phạm hành chính
Căn cứ theo các quy định hiện hành, mức phạt tiền đối với hành vi này là không hề nhỏ:
- Lĩnh vực quảng cáo: Phạt tiền từ 20 - 40 triệu đồng đối với hành vi sử dụng hình ảnh cá nhân để quảng cáo mà không được sự đồng ý (theo điểm b khoản 3 Điều 34 Nghị định 38/2021/NĐ-CP).
- Tiết lộ bí mật đời tư: Phạt tiền từ 20 - 30 triệu đồng nếu tiết lộ thông tin thuộc bí mật đời tư cá nhân mà chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự (theo khoản 2 Điều 101 Nghị định 15/2020/NĐ-CP).
- Xúc phạm danh dự: Phạt tiền từ 10 - 20 triệu đồng nếu sử dụng hình ảnh nhằm mục đích vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân (theo điểm e khoản 3 Điều 102 Nghị định 15/2020/NĐ-CP).
Truy cứu trách nhiệm hình sự
Trong những trường hợp nghiêm trọng hơn, người vi phạm có thể bị xử lý theo Bộ luật Hình sự 2015:
- Tội làm nhục người khác: Nếu việc đăng ảnh nhằm mục đích xúc phạm nghiêm trọng nhân phẩm, danh dự của người khác, người vi phạm có thể bị phạt tù đến 05 năm (theo Điều 155 Bộ luật Hình sự 2015).
- Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản: Nếu sử dụng hình ảnh người khác để tạo lòng tin nhằm lừa đảo, mức phạt cao nhất có thể là tù chung thân (theo Điều 174 Bộ luật Hình sự 2015).
Lời khuyên cho người dùng mạng xã hội là hãy luôn tôn trọng quyền riêng tư của người khác. Trước khi nhấn nút "Đăng", hãy tự hỏi liệu mình đã có sự đồng ý của chủ nhân bức ảnh hay chưa. Đừng để một phút ngẫu hứng dẫn đến những rắc rối pháp lý kéo dài.