Chế độ thai sản là một trong những quyền lợi cốt lõi và mang tính nhân văn sâu sắc của chính sách bảo hiểm xã hội dành cho lao động nữ. Tuy nhiên, thực tế không ít trường hợp các bà mẹ bỉm sữa sau khi sinh con quay trở lại làm việc lại gặp phải sự "chây ì", né tránh từ phía doanh nghiệp trong việc lập hồ sơ hưởng chế độ. Vậy pháp luật quy định thế nào và người lao động cần làm gì để bảo vệ mình?
Trách nhiệm của doanh nghiệp: Không phải muốn làm hay không là tùy ý!
Nhiều doanh nghiệp lầm tưởng rằng việc làm hồ sơ thai sản là một sự "hỗ trợ" dành cho nhân viên. Tuy nhiên, theo quy định tại khoản 1 Điều 21 Luật Bảo hiểm xã hội 2014, người sử dụng lao động có trách nhiệm lập hồ sơ để người lao động được hưởng bảo hiểm xã hội.
Cụ thể, quy trình này được quy định rõ tại Điều 102 Luật Bảo hiểm xã hội 2014:
- Người lao động: Có trách nhiệm nộp hồ sơ cho công ty trong thời hạn 45 ngày kể từ ngày trở lại làm việc.
- Doanh nghiệp: Trong thời hạn 10 ngày kể từ ngày nhận đủ hồ sơ, phải hoàn thiện và nộp cho cơ quan BHXH.
Như vậy, việc thực hiện thủ tục thai sản là nghĩa vụ bắt buộc của công ty. Việc chậm trễ hoặc từ chối thực hiện là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng.
Mẹ bỉm sữa có được tự đi làm thủ tục khi vẫn đang làm việc?
Đây là thắc mắc của rất nhiều người khi gặp khó khăn với phía công ty. Tuy nhiên, câu trả lời từ góc độ pháp lý là KHÔNG. Theo quy định hiện hành, cơ quan BHXH chỉ tiếp nhận hồ sơ trực tiếp từ người lao động trong trường hợp họ đã thôi việc trước khi sinh con hoặc trong thời gian nghỉ thai sản.
Nếu bạn vẫn đang trong quan hệ lao động (vẫn đóng BHXH tại công ty), hệ thống của cơ quan bảo hiểm sẽ ghi nhận bạn đang chịu sự quản lý của doanh nghiệp. Do đó, họ sẽ yêu cầu bạn quay về công ty để thực hiện thủ tục theo đúng quy trình liên thông.
3 "vũ khí" pháp lý sắc bén để đòi lại công bằng
Nếu công ty cố tình không thực hiện nghĩa vụ, bạn không nên cam chịu mà hãy sử dụng các công cụ pháp lý sau:
1. Khiếu nại trực tiếp và khiếu nại hành chính
Theo Điều 119 Luật Bảo hiểm xã hội 2014, bước đầu tiên bạn nên gửi đơn khiếu nại đến Ban Giám đốc công ty. Nếu không được giải quyết thỏa đáng, hãy gửi đơn khiếu nại lần hai đến Giám đốc Sở Lao động - Thương binh và Xã hội nơi công ty đặt trụ sở.
2. Tố cáo hành vi vi phạm
Hành vi không lập hồ sơ thai sản là vi phạm hành chính. Bạn có thể gửi đơn tố cáo đến Thanh tra Sở Lao động - Thương binh và Xã hội. Đây là biện pháp mạnh mẽ khiến doanh nghiệp phải đối mặt với các đợt thanh tra và xử phạt.
3. Khởi kiện ra Tòa án
Đây là biện pháp cuối cùng nhưng mang tính cưỡng chế cao nhất. Theo điểm d khoản 2 Điều 188 Bộ luật Lao động 2019, các tranh chấp về bảo hiểm xã hội không bắt buộc phải qua hòa giải tại cơ sở mà có thể khởi kiện trực tiếp ra Tòa án nhân dân cấp huyện nơi công ty đóng trụ sở.
Mức phạt cực nặng cho doanh nghiệp "chây ì"
Pháp luật quy định chế tài rất rõ ràng để răn đe các doanh nghiệp vi phạm. Căn cứ điểm b khoản 4 Điều 41 Nghị định 12/2022/NĐ-CP, hành vi không lập hồ sơ hoặc không nộp hồ sơ hưởng chế độ thai sản đúng thời hạn sẽ bị phạt tiền từ 02 đến 04 triệu đồng trên mỗi người lao động bị vi phạm (tối đa 75 triệu đồng).
"Phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 4.000.000 đồng đối với người sử dụng lao động có hành vi không lập danh sách người lao động hoặc không lập hồ sơ hoặc không nộp hồ sơ hưởng chế độ bảo hiểm xã hội đúng thời hạn quy định..."
Lời khuyên: Người lao động nên lưu giữ lại các bằng chứng về việc đã nộp hồ sơ cho công ty (như biên bản giao nhận, email, tin nhắn) để làm căn cứ khi thực hiện các thủ tục pháp lý đòi quyền lợi.
Nếu bạn đang gặp vướng mắc tương tự, hãy liên hệ ngay với các chuyên gia pháp lý để được bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình và thiên thần nhỏ!