Trong thực tế, không ít trường hợp người cho vay đột ngột qua đời khi khoản nợ vẫn chưa được thanh toán. Điều này dẫn đến sự lúng túng cho những người thừa kế: Liệu họ có quyền yêu cầu con nợ trả tiền hay không? Và nếu con nợ cố tình né tránh với lý do "chủ nợ đã mất", pháp luật sẽ bảo vệ quyền lợi của người thừa kế như thế nào?
Quyền đòi nợ: Tài sản "vô hình" nhưng đầy giá trị pháp lý
Nhiều người vẫn lầm tưởng tài sản chỉ bao gồm nhà cửa, đất đai hay tiền mặt. Tuy nhiên, theo quy định tại Điều 105 và Điều 115 của Bộ luật Dân sự 2015, tài sản bao gồm vật, tiền, giấy tờ có giá và quyền tài sản. Trong đó, quyền đòi nợ chính là một loại quyền tài sản trị giá được bằng tiền.
Thậm chí, pháp luật còn cho phép việc mua bán quyền đòi nợ. Cụ thể, tại khoản 2 Điều 450 quy định:
"Trường hợp quyền tài sản là quyền đòi nợ và bên bán cam kết bảo đảm khả năng thanh toán của người mắc nợ thì bên bán phải liên đới chịu trách nhiệm thanh toán, nếu khi đến hạn mà người mắc nợ không trả."
Như vậy, quyền đòi nợ không hề mất đi khi chủ nợ qua đời mà nó tồn tại độc lập như một phần di sản của người quá cố.
Thừa kế quyền đòi nợ: Ai là người có quyền "gõ cửa" con nợ?
Theo Điều 194 của Bộ luật Dân sự 2015, chủ sở hữu có quyền định đoạt tài sản của mình, bao gồm cả việc để lại thừa kế. Khi một người mất đi, quyền đòi nợ sẽ được chuyển giao cho những người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật.
Điều này có nghĩa là, những người được hưởng di sản thừa kế hoàn toàn có tư cách pháp lý để yêu cầu bên vay phải hoàn trả tiền. Con nợ không thể lấy lý do chủ nợ đã mất để trốn tránh nghĩa vụ, bởi nghĩa vụ trả nợ là đối với khoản tài sản đã vay, chứ không chỉ riêng với cá nhân người cho vay.
Tuyệt chiêu xử lý khi con nợ "chây ì" không trả cho người thừa kế
Nghĩa vụ của bên vay đã được khẳng định rõ tại Điều 463: Khi đến hạn, bên vay phải hoàn trả tài sản cùng loại theo đúng số lượng, chất lượng và trả lãi nếu có thỏa thuận. Nếu con nợ cố tình không trả, người thừa kế cần thực hiện các bước sau:
- Thương lượng và thông báo: Gửi thông báo chính thức kèm theo các giấy tờ chứng minh quyền thừa kế hợp pháp để yêu cầu thanh toán.
- Khởi kiện dân sự: Nếu thương lượng bất thành, người thừa kế có quyền khởi kiện tại Tòa án nhân dân cấp huyện nơi bị đơn cư trú hoặc làm việc theo quy định tại Điều 35 và Điều 39 của Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015.
Việc đòi nợ thay người đã mất là hoàn toàn hợp pháp và được pháp luật bảo vệ chặt chẽ. Người thừa kế cần nắm vững các căn cứ pháp lý để tự tin bảo vệ quyền lợi chính đáng của gia đình mình.