Chính phủ đã chính thức ban hành Nghị định 161/2026/NĐ-CP điều chỉnh mức lương cơ sở từ 2,34 triệu đồng lên 2,53 triệu đồng/tháng (tăng khoảng 8.1%) kể từ ngày 01/07/2026. Đây là một bước đi quan trọng trong lộ trình cải cách tiền lương, không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến khu vực công mà còn tạo ra những làn sóng tác động mạnh mẽ đến khối doanh nghiệp ngoài nhà nước và hàng triệu người lao động.

Đối với cộng đồng doanh nghiệp, việc tăng lương cơ sở đặt ra bài toán cân đối chi phí nhân sự, rà soát lại thang bảng lương và các khoản đóng bảo hiểm. Trong khi đó, người lao động lại đứng trước những thay đổi lớn về mức đóng bảo hiểm xã hội (BHXH), bảo hiểm y tế (BHYT) cũng như cơ hội thụ hưởng các mức trợ cấp cao hơn. Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết, đa chiều dưới góc nhìn pháp lý chuyên sâu về những tác động này.

1. Tăng 8% lương cơ sở từ 01/7/2026 ảnh hưởng thế nào đến doanh nghiệp?

1.1 Doanh nghiệp có bắt buộc phải tăng lương cho người lao động?

Một trong những câu hỏi pháp lý được các nhà quản trị nhân sự (HR) quan tâm nhất lúc này là: Doanh nghiệp tư nhân có bắt buộc phải tăng lương cho toàn bộ nhân viên khi lương cơ sở tăng hay không?

Dưới góc độ pháp lý, câu trả lời là KHÔNG BẮT BUỘC, trừ một số trường hợp đặc biệt. Theo quy định tại Điều 90 Bộ luật Lao động 2019, tiền lương là khoản tiền mà người sử dụng lao động trả cho người lao động theo thỏa thuận để thực hiện công việc. Đồng thời, Điều 93 Bộ luật Lao động 2019 trao quyền tự chủ cho doanh nghiệp trong việc xây dựng thang lương, bảng lương làm căn cứ để tuyển dụng, sử dụng lao động và thỏa thuận tiền lương trong hợp đồng lao động.

Mức lương cơ sở quy định tại Nghị định 161/2026/NĐ-CP chủ yếu áp dụng cho cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang thuộc khu vực công. Đối với doanh nghiệp ngoài nhà nước, mức lương tối thiểu vùng (được quy định tại các Nghị định về lương tối thiểu vùng) mới là giới hạn pháp lý bắt buộc doanh nghiệp không được trả thấp hơn.

Tuy nhiên, doanh nghiệp sẽ phải điều chỉnh tăng lương nếu thuộc các trường hợp sau:

• Trong hợp đồng lao động, thỏa ước lao động tập thể hoặc quy chế tiền lương của doanh nghiệp có điều khoản ghi nhận: "Mức lương của người lao động được tính bằng [Hệ số] x [Mức lương cơ sở do Nhà nước quy định]".
• Doanh nghiệp đang áp dụng thang, bảng lương gắn liền với mức lương cơ sở để tính lương cho các chức danh công việc.

1.2 Gánh nặng chi phí phụ cấp và thưởng nội bộ tăng theo

Nhiều doanh nghiệp hiện nay, đặc biệt là các doanh nghiệp có vốn nhà nước hoặc các doanh nghiệp lớn, thường xây dựng các khoản phụ cấp (như phụ cấp trách nhiệm, phụ cấp chức vụ, phụ cấp thu hút) hoặc các khoản thưởng định kỳ theo công thức liên quan đến lương cơ sở. Ví dụ: Phụ cấp trách nhiệm trưởng phòng bằng 1,5 lần mức lương cơ sở.

Khi lương cơ sở tăng từ 2,34 triệu đồng lên 2,53 triệu đồng, các khoản phụ cấp này sẽ tự động tăng từ 3,51 triệu đồng lên 3,795 triệu đồng/tháng. Do đó, bộ phận kế toán và HR cần rà soát lại toàn bộ hệ thống quy chế tài chính, quy chế tiền lương để đánh giá mức độ tác động thực tế đến dòng tiền của doanh nghiệp.

1.3 Tăng mức trần đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc

Đây là tác động tài chính rõ ràng và trực tiếp nhất đối với các doanh nghiệp có nhiều nhân sự nhận lương cao (chuyên gia nước ngoài, quản lý cấp cao, giám đốc bộ phận). Theo quy định tại khoản 1 Điều 33 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, tiền lương tháng làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc tối đa bằng 20 lần mức tham chiếu.

Đồng thời, theo quy định chuyển tiếp tại khoản 13 Điều 141 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, khi chưa bãi bỏ mức lương cơ sở thì mức tham chiếu được xác định bằng mức lương cơ sở. Do đó, khi lương cơ sở tăng, mức trần đóng BHXH cũng tăng tương ứng:

Ví dụ thực tế: Ông A là Giám đốc điều hành của một doanh nghiệp FDI, nhận mức lương 60 triệu đồng/tháng. Trước ngày 01/07/2026, doanh nghiệp chỉ phải đóng BHXH cho ông A dựa trên mức trần là 46,8 triệu đồng (phần doanh nghiệp đóng 17,5% tương đương 8,19 triệu đồng). Từ ngày 01/07/2026, doanh nghiệp phải đóng BHXH cho ông A theo mức trần mới là 50,6 triệu đồng (17,5% tương đương 8,855 triệu đồng). Như vậy, chi phí bảo hiểm của doanh nghiệp cho riêng nhân sự này đã tăng thêm 665.000 đồng/tháng.

1.4 Kinh phí công đoàn có biến động?

Theo quy định tại khoản 1 Điều 29 Luật Công đoàn 2024, kinh phí công đoàn do cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp đóng bằng 2% quỹ tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc cho người lao động. Do đó, việc tăng lương cơ sở chỉ làm tăng kinh phí công đoàn của doanh nghiệp nếu quỹ tiền lương đóng BHXH của doanh nghiệp đó tăng lên (do điều chỉnh lương cho nhân viên hoặc do tăng mức đóng BHXH của các nhân sự nhận lương trên mức trần).

Doanh nghiệp cần chủ động rà soát lại quỹ lương và chi phí bảo hiểm trước kỳ điều chỉnh lương cơ sở (ảnh minh họa)

2. Tăng lương cơ sở từ 01/7/2026 ảnh hưởng thế nào đến người lao động?

2.1 Tăng mức đóng BHXH, BHYT, BHTN tối đa

Không chỉ doanh nghiệp, người lao động có thu nhập cao cũng sẽ phải trích đóng bảo hiểm nhiều hơn từ tiền lương hàng tháng của mình. Căn cứ khoản 1 Điều 33 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, Điều 6 Nghị định 188/2025/NĐ-CP và Điều 31 Luật Việc làm 2025, mức trích đóng tối đa của người lao động (8% BHXH, 1,5% BHYT, 1% BHTN) thay đổi như sau:

2.2 Tăng mức đóng BHYT hộ gia đình

Theo quy định tại điểm b khoản 5 Điều 6 Nghị định 188/2025/NĐ-CP, mức đóng BHYT của người thứ nhất trong hộ gia đình bằng 4,5% mức lương cơ sở; từ người thứ hai, thứ ba, thứ tư, thứ năm trở đi mức đóng giảm dần theo tỷ lệ quy định. Khi lương cơ sở tăng lên 2,53 triệu đồng, chi phí mua BHYT hộ gia đình cũng sẽ tăng lên:

2.3 Hàng loạt trợ cấp BHXH được điều chỉnh tăng mạnh

Mặc dù mức đóng bảo hiểm tăng, nhưng người lao động sẽ được bù đắp xứng đáng bằng việc hàng loạt trợ cấp BHXH quan trọng sẽ tăng theo kể từ ngày 01/07/2026. Các mức trợ cấp này được tính dựa trên mức tham chiếu (lương cơ sở) theo quy định của Luật Bảo hiểm xã hội 2024:

• Trợ cấp thai sản một lần khi sinh con hoặc nhận nuôi con nuôi: Bằng 02 lần mức tham chiếu cho mỗi con. Mức trợ cấp này sẽ tăng từ 4,68 triệu đồng lên 5,06 triệu đồng cho mỗi con sinh ra.

  "Lao động nữ sinh con hoặc người lao động nhận nuôi con nuôi dưới 06 tháng tuổi thì được trợ cấp một lần cho mỗi con bằng 02 lần mức tham chiếu tại tháng lao động nữ sinh con hoặc nhận nuôi con nuôi."

• Trợ cấp dưỡng sức, phục hồi sức khỏe sau ốm đau, thai sản: Mức hưởng mỗi ngày bằng 30% mức tham chiếu. Khoản trợ cấp này tăng từ 702.000 đồng/ngày lên 759.000 đồng/ngày.
• Trợ cấp mai táng (chế độ tử tuất): Bằng 10 lần mức tham chiếu tại tháng mà người lao động chết. Mức trợ cấp này tăng từ 23,4 triệu đồng lên 25,3 triệu đồng.
• Trợ cấp tuất hàng tháng: Mức trợ cấp tuất hằng tháng đối với mỗi thân nhân bằng 50% mức tham chiếu (tăng từ 1,17 triệu đồng lên 1,265 triệu đồng/tháng); trường hợp thân nhân không có người trực tiếp nuôi dưỡng thì bằng 70% mức tham chiếu (tăng từ 1,638 triệu đồng lên 1,771 triệu đồng/tháng).

2.4 Tăng trợ cấp tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp

Người lao động bị suy giảm khả năng lao động do tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp cũng sẽ được nhận mức trợ cấp cao hơn từ ngày 01/07/2026:

• Trợ cấp một lần: Suy giảm 5% khả năng lao động thì được hưởng 05 lần mức tham chiếu (tăng từ 11,7 triệu đồng lên 12,65 triệu đồng), sau đó cứ suy giảm thêm 1% thì được hưởng thêm 0,5 lần mức tham chiếu.
• Trợ cấp hàng tháng: Suy giảm 31% khả năng lao động thì được hưởng bằng 30% mức tham chiếu (tăng từ 702.000 đồng lên 759.000 đồng/tháng), sau đó cứ suy giảm thêm 1% thì được hưởng thêm 1% mức tham chiếu.

2.5 Điều chỉnh nhiều mức hưởng liên quan tới BHYT

Theo quy định hướng dẫn tại Nghị định 188/2025/NĐ-CP, người tham gia BHYT sẽ được thanh toán 100% chi phí khám, chữa bệnh nếu chi phí cho một lần khám, chữa bệnh thấp hơn 15% mức lương cơ sở. Khi lương cơ sở tăng lên 2,53 triệu đồng, mức chi phí được miễn này sẽ tăng từ 351.000 đồng lên 379.500 đồng/lần. Điều này giúp người bệnh đi khám chữa bệnh thông thường tại tuyến cơ sở không phải đồng chi trả nếu hóa đơn dưới mức này.

3. Lời khuyên thiết thực cho doanh nghiệp và người lao động

Để chủ động thích ứng với những thay đổi pháp lý lớn từ ngày 01/07/2026, các bên cần thực hiện ngay các công việc sau:

Đối với doanh nghiệp:

1. Rà soát quy chế lương: Kiểm tra lại các hợp đồng lao động, thỏa ước lao động tập thể xem có điều khoản nào neo theo "lương cơ sở" hay không để tiến hành sửa đổi hoặc chuẩn bị ngân sách phù hợp.
2. Cân đối ngân sách đóng bảo hiểm: Tính toán lại quỹ lương đóng BHXH cho các nhân sự có mức lương trên 46,8 triệu đồng/tháng để chuẩn bị nguồn tài chính cho phần đóng tăng thêm của doanh nghiệp.
3. Truyền thông nội bộ: Giải thích rõ ràng cho người lao động về việc trích đóng bảo hiểm tăng lên không phải do doanh nghiệp tự ý trừ lương mà là thực hiện theo quy định pháp luật, đồng thời nhấn mạnh các quyền lợi trợ cấp tăng theo để người lao động yên tâm làm việc.

Đối với người lao động:

1. Kiểm tra bảng lương: Chủ động theo dõi bảng lương tháng 7/2026 để hiểu rõ các khoản trích đóng bảo hiểm của mình thay đổi như thế nào.
2. Nắm vững quyền lợi thai sản, ốm đau: Nếu có kế hoạch sinh con hoặc điều trị bệnh trong nửa cuối năm 2026, hãy lưu ý các mức trợ cấp thai sản, dưỡng sức mới để bảo vệ tối đa quyền lợi của bản thân.

Việc tăng lương cơ sở lên 2,53 triệu đồng/tháng theo Nghị định 161/2026/NĐ-CP là một tín hiệu tích cực, thể hiện sự quan tâm của Nhà nước đến đời sống an sinh xã hội. Dù có thể làm phát sinh thêm một số chi phí vận hành ngắn hạn cho doanh nghiệp, nhưng về lâu dài, đây là động lực thúc đẩy thị trường lao động phát triển bền vững, nâng cao chất lượng cuộc sống cho người lao động Việt Nam.