Trong bối cảnh đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ, công tác bảo đảm an toàn phòng cháy và chữa cháy (PCCC) ngày càng trở thành yêu cầu nghiêm ngặt và không thể tách rời trong quá trình đầu tư xây dựng. Kể từ khi Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ 2024 chính thức có hiệu lực, các quy định về quản lý an toàn cháy nổ đã được siết chặt và chuẩn hóa. Đặc biệt, việc xác định rõ các công trình, phương tiện giao thông bắt buộc phải thẩm định thiết kế PCCC theo quy định tại Nghị định 105/2025/NĐ-CP là thông tin vô cùng quan trọng mà các chủ đầu tư, đơn vị thiết kế và nhà thầu xây dựng cần nắm vững để tránh các rủi ro pháp lý và bảo đảm an toàn tuyệt đối cho công trình.

1. Cơ sở pháp lý về thẩm định thiết kế phòng cháy chữa cháy

Thẩm định thiết kế về phòng cháy và chữa cháy là việc cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền kiểm tra, đối chiếu các giải pháp thiết kế của công trình, phương tiện giao thông với các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật về PCCC hiện hành. Đây là thủ tục hành chính bắt buộc trước khi cơ quan có thẩm quyền cấp giấy phép xây dựng hoặc phê duyệt dự án đầu tư.

Theo quy định mới nhất tại Nghị định 105/2025/NĐ-CP, danh mục các dự án, công trình và phương tiện giao thông cơ giới thuộc diện phải thẩm định thiết kế PCCC đã được điều chỉnh chi tiết, phân loại rõ ràng dựa trên quy mô, công năng và mức độ nguy hiểm về cháy, nổ. Việc tuân thủ nghiêm ngặt quy trình này không chỉ giúp công trình vận hành an toàn mà còn là điều kiện tiên quyết để công trình được nghiệm thu và đưa vào sử dụng hợp pháp.

2. Danh sách các công trình bắt buộc thẩm định thiết kế phòng cháy chữa cháy

Theo Phụ lục III ban hành kèm theo Nghị định 105/2025/NĐ-CP, các công trình khi xây dựng mới, cải tạo hoặc thay đổi công năng sử dụng phải được thẩm định thiết kế về PCCC nếu thuộc một trong các trường hợp cụ thể sau đây:

Nhóm công trình dân dụng và lưu trú

• Công trình nhà ở: Nhà chung cư, nhà ở tập thể cao từ 7 tầng trở lên hoặc có tổng diện tích sàn từ 3.000 m² trở lên. Quy định này nhằm bảo vệ an toàn cho cộng đồng cư dân sinh sống trong các khu đô thị cao tầng.
• Công trình dịch vụ lưu trú: Khách sạn, nhà nghỉ, cơ sở lưu trú cao từ 7 tầng trở lên hoặc có tổng diện tích sàn từ 3.000 m² trở lên.
• Trụ sở làm việc, văn phòng: Các tòa nhà văn phòng, trụ sở cơ quan hành chính cao từ 7 tầng trở lên hoặc có tổng diện tích sàn từ 3.000 m² trở lên.

Nhóm công trình giáo dục, y tế và văn hóa - thể thao

• Cơ sở giáo dục: Nhà trẻ, trường mầm non, mẫu giáo có từ 150 trẻ trở lên hoặc diện tích sàn từ 2.000 m² trở lên; trường học các cấp (tiểu học, THCS, THPT), trường nghề, trường đại học, cơ sở nghiên cứu cao từ 5 tầng trở lên hoặc có diện tích sàn từ 3.000 m² trở lên.
• Cơ sở y tế: Bệnh viện, phòng khám, trạm y tế, nhà hộ sinh, cơ sở điều dưỡng, phục hồi chức năng, dưỡng lão cao từ 5 tầng trở lên hoặc có diện tích sàn từ 2.000 m² trở lên.
• Công trình thể thao: Sân vận động có khán đài từ 5.000 chỗ ngồi trở lên; nhà thi đấu, nhà tập luyện thể thao có khán đài từ 5.000 chỗ ngồi trở lên hoặc diện tích sàn từ 5.000 m² trở lên.
• Công trình văn hóa, vui chơi giải trí: Nhà hát, rạp chiếu phim, rạp xiếc có từ 300 chỗ ngồi trở lên; trung tâm hội nghị, nhà văn hóa, bảo tàng, thư viện, nhà triển lãm cao từ 5 tầng trở lên hoặc diện tích sàn từ 3.000 m² trở lên; các cơ sở kinh doanh dịch vụ karaoke, vũ trường, bar cao từ 4 tầng trở lên hoặc diện tích sàn từ 1.000 m² trở lên.

Nhóm công trình thương mại, dịch vụ và đa năng

• Công trình thương mại: Trung tâm thương mại, siêu thị, chợ, cửa hàng kinh doanh hàng hóa dễ cháy có diện tích sàn từ 2.000 m² trở lên; nhà hàng, cơ sở ăn uống có diện tích sàn từ 3.000 m² trở lên.
• Công trình đa năng, hỗn hợp: Công trình có từ 2 công năng trở lên (trừ nhà ở riêng lẻ kết hợp kinh doanh) thuộc một trong các trường hợp: có phần công trình thuộc diện phải thẩm định thiết kế PCCC; cao từ 7 tầng trở lên; hoặc có diện tích sàn từ 3.000 m² trở lên.

Nhóm công trình công nghiệp, năng lượng và hạ tầng kỹ thuật

• Công nghiệp và năng lượng: Nhà máy lọc dầu, hóa dầu, chế biến khí, sản xuất nhiên liệu sinh học; kho chứa dầu mỏ, khí hóa lỏng, trạm chiết nạp khí; cửa hàng xăng dầu có từ 1 cột bơm trở lên; nhà máy điện, trạm biến áp từ 110 kV trở lên; nhà máy sản xuất vật liệu nổ, tiền chất thuốc nổ, vũ khí, công cụ hỗ trợ.
• Nhà kho chứa hàng hóa: Nhà kho chứa hàng hóa có nguy hiểm cháy, nổ loại A, B, C với khối tích từ 15.000 m³ trở lên hoặc tổng diện tích sàn từ 2.000 m² trở lên.
• Hạ tầng kỹ thuật: Hạ tầng kỹ thuật của khu đô thị, khu nhà ở, khu công nghiệp, cụm công nghiệp, khu du lịch, khu nghiên cứu, đào tạo, khu thể dục thể thao.
• Nhà để xe, trưng bày xe: Nhà để xe ô tô, xe máy; nhà trưng bày ô tô, xe máy dạng kín có diện tích sàn từ 2.000 m² trở lên.
• Công trình giao thông và hầm: Nhà ga hành khách, nhà ga hàng hóa, đề-pô đường sắt, ga cáp treo có diện tích sàn từ 3.000 m² trở lên; cảng hàng không, cảng biển, bến thủy nội địa từ cấp III trở lên; bến xe khách, trung tâm đăng kiểm, trạm dừng nghỉ, cơ sở sửa chữa, bảo dưỡng phương tiện giao thông có diện tích sàn từ 3.000 m² trở lên; hầm đường bộ, hầm đường sắt, hầm tàu điện ngầm có chiều dài từ 1.000 m trở lên.
• Cơ sở hạt nhân: Các công trình thuộc cơ sở hạt nhân luôn nằm trong diện kiểm soát đặc biệt về an toàn cháy nổ.

3. Phương tiện giao thông nào thuộc diện phải thẩm định thiết kế về phòng cháy và chữa cháy?

Bên cạnh các công trình xây dựng trên đất liền, Nghị định 105/2025/NĐ-CP cũng quy định rất rõ về các phương tiện giao thông cơ giới phải được thẩm định thiết kế về PCCC khi sản xuất, lắp ráp, đóng mới hoặc hoán cải. Đây là những phương tiện chuyên chở hành khách hoặc các loại hàng hóa nguy hiểm về cháy, nổ:

• Phương tiện đường thủy nội địa:
  • Phương tiện có sức chở người từ 50 người trở lên;
  • Phương tiện từ 500 GT trở lên;
  • Phương tiện có động cơ tổng công suất máy chính từ 300 sức ngựa trở lên.
• Tàu biển: Tàu biển Việt Nam không hoạt động tuyến quốc tế từ 500 GT trở lên.

Việc thẩm định thiết kế đối với các phương tiện này nhằm đảm bảo hệ thống chữa cháy tự động, lối thoát nạn và các trang thiết bị cứu hộ hoạt động hiệu quả khi xảy ra sự cố trên sông, trên biển.

4. Những hành vi bị nghiêm cấm trong phòng cháy chữa cháy

Để tăng cường tính răn đe và nâng cao ý thức trách nhiệm của toàn xã hội, Điều 14 Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ 2024 đã quy định cụ thể các hành vi bị nghiêm cấm nghiêm ngặt:

“1. Cố ý gây cháy, nổ, tai nạn, sự cố hoặc kích động, xúi giục, dụ dỗ người khác gây cháy, nổ, tai nạn, sự cố gây thiệt hại hoặc có khả năng gây thiệt hại về người, tài sản của cơ quan, tổ chức, cá nhân, ảnh hưởng đến kinh tế, môi trường, an ninh, trật tự.

2. Xúc phạm, đe dọa, cản trở, chống đối lực lượng thực hiện nhiệm vụ và người tham gia phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ.

3. Lợi dụng, lạm dụng việc thực hiện nhiệm vụ phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật, nhũng nhiễu, xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân.

4. Lợi dụng việc tham gia chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật, xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân.

5. Làm giả, làm sai lệch kết quả thẩm định thiết kế về phòng cháy và chữa cháy, kết quả kiểm tra nghiệm thu về phòng cháy và chữa cháy.

6. Báo cháy giả; báo tình huống cứu nạn, cứu hộ giả.

7. Sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng, mua bán trái phép hàng hóa, chất, vật phẩm nguy hiểm về cháy, nổ.

8. Chuyển đổi, bổ sung công năng sử dụng công trình, hạng mục công trình không bảo đảm an toàn phòng cháy và chữa cháy theo quy định của pháp luật.

9. Kinh doanh phương tiện phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ có chất lượng không đúng với tiêu chuẩn công bố áp dụng, quy chuẩn kỹ thuật tương ứng.

10. Chiếm đoạt, hủy hoại, cố ý làm hư hỏng phương tiện phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ; tự ý thay đổi, di chuyển, che khuất phương tiện phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ.”

5. Lời khuyên pháp lý dành cho chủ đầu tư và doanh nghiệp

Việc thực hiện thẩm định thiết kế PCCC không chỉ đơn thuần là hoàn thành một thủ tục hành chính, mà đó là cam kết an toàn cao nhất của chủ đầu tư đối với công trình và cộng đồng. Để quá trình thẩm định diễn ra thuận lợi, các doanh nghiệp cần lưu ý:

• Lựa chọn đơn vị tư vấn thiết kế có năng lực: Đơn vị thiết kế phải có chứng chỉ hành nghề tư vấn thiết kế về PCCC phù hợp với quy mô công trình.
• Cập nhật liên tục các quy chuẩn kỹ thuật mới: Các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn cháy cho nhà và công trình luôn được cập nhật để phù hợp với thực tiễn. Việc áp dụng sai quy chuẩn sẽ dẫn đến hồ sơ bị trả lại, kéo dài thời gian chuẩn bị dự án.
• Tuyệt đối không tự ý thay đổi thiết kế sau khi đã được phê duyệt: Mọi thay đổi liên quan đến công năng, giải pháp ngăn cháy, lối thoát nạn đều phải được thẩm định điều chỉnh trước khi thi công.

Việc chủ động tuân thủ các quy định pháp luật về phòng cháy chữa cháy chính là giải pháp bền vững nhất để bảo vệ dòng vốn đầu tư, nâng cao uy tín thương hiệu và kiến tạo những công trình an toàn, thịnh vượng.