Trong bối cảnh đẩy mạnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế sâu rộng, việc đổi mới, nâng cao chất lượng công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật là nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu. Nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và các mô hình ngôn ngữ lớn chuyên sâu về pháp luật được xem là bước đi đột phá mang tính chiến lược.

Thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Công điện 32/CĐ-TTg về việc tổ chức thực hiện tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, và bám sát tinh thần của Nghị quyết 2092/NQ-UBTVQH15, Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành Công văn số 2766/BKHCN-TTCNTT hướng dẫn chi tiết việc ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo hỗ trợ rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật. Hướng dẫn này thiết lập một quy trình chuẩn hóa gồm 06 bước cụ thể, giúp các Bộ, ngành, địa phương tối ưu hóa nguồn lực và nâng cao độ chính xác trong công tác pháp chế.

Quy trình 6 bước ứng dụng AI rà soát văn bản pháp luật chuyên sâu

Theo Hướng dẫn kèm theo Công văn số 2766/BKHCN-TTCNTT, quy trình ứng dụng AI hỗ trợ rà soát văn bản quy phạm pháp luật được thiết kế khoa học, chặt chẽ, kết hợp hài hòa giữa năng lực xử lý dữ liệu lớn của máy tính và tư duy phản biện của cán bộ chuyên môn:

Bước 1: Chuẩn bị hồ sơ, dữ liệu và xác định tiêu chí rà soát

Đây là bước khởi đầu mang tính nền tảng. Cán bộ chuyên môn thực hiện thu thập toàn bộ văn bản cần rà soát, tài liệu đối chiếu và các căn cứ pháp lý liên quan, đồng thời xác định rõ phạm vi, mục tiêu và tiêu chí rà soát cụ thể (ví dụ: rà soát tính thống nhất, tính hợp hiến, hợp pháp, hoặc rà soát theo chuyên đề).

Trong giai đoạn này, trí tuệ nhân tạo đóng vai trò là một trợ lý đắc lực, hỗ trợ cán bộ chuyên môn tra cứu nhanh chóng, gợi ý và tổng hợp các văn bản liên quan trong kho dữ liệu khổng lồ, xác định các căn cứ pháp lý nền tảng và phân tích sơ bộ nội dung cần rà soát để định hình hướng đi tiếp theo.

Bước 2: Lập danh mục và phân loại văn bản

Sau khi đã chuẩn bị đầy đủ dữ liệu đầu vào, cán bộ chuyên môn sử dụng các công cụ AI để hỗ trợ nhận diện, phân loại và tự động lập danh mục văn bản. Hệ thống AI có khả năng phân loại văn bản theo nhiều tiêu chí khác nhau như: lĩnh vực điều chỉnh, cơ quan ban hành, thời điểm ban hành hoặc tình trạng hiệu lực pháp lý.

AI hỗ trợ đắc lực trong việc trích xuất siêu dữ liệu (metadata), nhận diện cấu trúc các điều khoản, thống kê số lượng và tự động rà soát tính đầy đủ, toàn diện của danh mục văn bản, giảm thiểu tối đa tình trạng bỏ sót văn bản trong quá trình rà soát.

Bước 3: Thực hiện rà soát chuyên sâu

Đây là bước trọng tâm, quyết định chất lượng của toàn bộ quá trình rà soát. Mục tiêu là phát hiện ra các quy định mâu thuẫn, chồng chéo, bất cập, lỗi thời hoặc gây khó khăn, vướng mắc trong quá trình thi hành thực tế.

Ở bước này, AI phát huy tối đa sức mạnh thông qua việc tự động đối chiếu, phát hiện các quy định mâu thuẫn giữa các văn bản cùng cấp hoặc khác cấp; đánh giá tính hợp hiến, hợp pháp dựa trên các văn bản có hiệu lực pháp lý cao hơn như Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2025; kiểm tra tính thống nhất của hệ thống pháp luật; đối chiếu với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên; phân tích các thủ tục hành chính, điều kiện đầu tư kinh doanh và phát hiện các khoảng trống pháp lý cần bổ sung.

Bước 4: Kiểm tra, đánh giá kết quả của AI

Sau khi hệ thống AI đưa ra các kết quả phân tích, cảnh báo và gợi ý, cán bộ chuyên môn tiến hành kiểm tra, đánh giá lại một cách kỹ lưỡng. Bước này đảm bảo tính chính xác tuyệt đối của kết quả rà soát, loại bỏ các nhận định chưa chính xác hoặc hiểu sai ngữ cảnh của máy học.

AI hỗ trợ cán bộ trong việc rà soát các lỗi dẫn chiếu kỹ thuật, chuẩn hóa thuật ngữ pháp lý, kiểm tra tính thống nhất về mặt nội dung giữa các phần, đồng thời rà soát lại hiệu lực của các văn bản được trích dẫn, thông tin số liệu liên quan để đảm bảo tính cập nhật.

Bước 5: Xem xét, kết luận theo thẩm quyền

Trên cơ sở kết quả rà soát đã được cán bộ chuyên môn kiểm tra, hoàn thiện và nghiệm thu, lãnh đạo đơn vị hoặc người có thẩm quyền sẽ xem xét, đưa ra kết luận rà soát cuối cùng và quyết định phương án xử lý đối với từng văn bản hoặc nhóm vấn đề cụ thể.

AI hỗ trợ đắc lực trong việc tự động tổng hợp nội dung rà soát, xây dựng dự thảo báo cáo kết quả và gợi ý các phương án xử lý tối ưu như: sửa đổi, bổ sung, thay thế, bãi bỏ hoặc kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý theo quy định.

Bước 6: Lưu trữ hồ sơ, kết quả và nhật ký sử dụng

Bước cuối cùng là tiến hành lưu trữ toàn bộ hồ sơ rà soát, bao gồm dữ liệu đầu vào, kết quả xử lý của AI, nội dung chỉnh sửa của cán bộ chuyên môn và kết luận cuối cùng của người có thẩm quyền.

AI hỗ trợ quản lý, lưu trữ dữ liệu khoa học, giúp dễ dàng truy xuất thông tin khi cần thiết, tổng hợp các báo cáo thống kê định kỳ và tự động ghi nhận nhật ký sử dụng chi tiết của từng tài khoản nhằm phục vụ công tác kiểm tra, giám sát và bảo mật thông tin.

Các công cụ AI pháp lý nổi bật được giới thiệu

Tại Công văn số 2766/BKHCN-TTCNTT, Bộ Khoa học và Công nghệ cũng đã giới thiệu một số giải pháp, nền tảng trí tuệ nhân tạo chuyên sâu về pháp lý tiêu biểu do các doanh nghiệp công nghệ Việt Nam phát triển để các cơ quan, đơn vị tham khảo áp dụng:

• C-AI Legal: Nền tảng trí tuệ nhân tạo pháp lý do CMC OpenAI nghiên cứu và phát triển, được xây dựng chuyên biệt cho hệ thống pháp luật Việt Nam, giúp tự động hóa quy trình quản lý, rà soát và hệ thống hóa văn bản quy phạm pháp luật ở quy mô lớn.
• LEXcentra: Trợ lý pháp chế AI với các tính năng ưu việt như hỗ trợ soạn thảo văn bản, rà soát tính hợp hiến, hợp pháp, đánh giá tác động chính sách và theo dõi hiệu lực văn bản hiện hành.
• Trợ lý số Bkav (BLegal): Nền tảng AI chuyên sâu hỗ trợ tra cứu thông minh, soạn thảo, góp ý dự thảo và phân tích chuyên sâu các điểm chồng chéo, mâu thuẫn trong hệ thống pháp luật.

Lưu ý quan trọng về trách nhiệm pháp lý khi sử dụng AI

Mặc dù trí tuệ nhân tạo mang lại hiệu quả vượt trội về tốc độ và khả năng xử lý thông tin, Bộ Khoa học và Công nghệ đặc biệt nhấn mạnh rằng việc ứng dụng AI trong rà soát văn bản quy phạm pháp luật chỉ mang tính chất tham khảo, hỗ trợ nghiệp vụ. AI không thể thay thế hoàn toàn tư duy, kinh nghiệm và trách nhiệm của con người.

Để hiện thực hóa các mục tiêu tại Kết luận 09-KL/TW về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam, các cơ quan thực hiện tổng rà soát phải đặc biệt lưu ý xem xét, đánh giá kỹ lưỡng, khách quan kết quả do AI thực hiện. Thủ trưởng các cơ quan, đơn vị phải chịu trách nhiệm cuối cùng về tính chính xác, đầy đủ, toàn diện đối với kết quả tổng rà soát văn bản của cơ quan mình trước Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ.