Việt Nam luôn là điểm đến hấp dẫn, thân thiện đối với du khách, du học sinh và người lao động nước ngoài. Tuy nhiên, "nhập gia tùy tục" không chỉ là nét đẹp văn hóa mà còn là nghĩa vụ pháp lý bắt buộc. Mọi cá nhân, không phân biệt quốc tịch, khi sinh sống và làm việc trên lãnh thổ Việt Nam đều phải tuân thủ nghiêm chỉnh pháp luật nước sở tại.

Thời gian qua, không ít trường hợp người nước ngoài do thiếu kiềm chế, bất đồng ngôn ngữ hoặc coi thường pháp luật đã có những hành vi hủy hoại, cố ý làm hư hỏng tài sản của cá nhân, tổ chức khác (như đập phá đồ đạc tại khách sạn, quán bar, phá hoại phương tiện giao thông...). Vậy dưới góc độ pháp lý, hành vi phá hoại tài sản của người nước ngoài tại Việt Nam sẽ bị xử lý như thế nào? Liệu họ có được hưởng đặc quyền nào hay phải đối mặt với các chế tài nghiêm khắc từ phạt hành chính, bồi thường dân sự cho đến truy cứu trách nhiệm hình sự và trục xuất?

1. Trách nhiệm hành chính: Phạt tiền triệu và nguy cơ bị trục xuất ngay lập tức

Trong trường hợp hành vi phá hoại tài sản của người nước ngoài chưa gây ra hậu quả nghiêm trọng, hoặc giá trị tài sản bị thiệt hại chưa đạt đến mức tối thiểu để truy cứu trách nhiệm hình sự (dưới 2.000.000 đồng và không thuộc các trường hợp đặc biệt), người vi phạm sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính.

Kể từ thời điểm áp dụng quy định mới, các hành vi xâm phạm tài sản được điều chỉnh chặt chẽ bởi Nghị định 282/2025/NĐ-CP của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội. Cụ thể:

Theo quy định tại điểm a khoản 2 Điều 18 Nghị định 282/2025/NĐ-CP, phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng đối với hành vi:
"Hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản của cá nhân, tổ chức khác hoặc tài sản đồng sở hữu của bản thân với cá nhân, tổ chức khác nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự..."

Bên cạnh hình thức phạt tiền, người nước ngoài vi phạm còn phải đối mặt với các chế tài bổ sung và biện pháp khắc phục hậu quả cực kỳ nghiêm khắc:

• Buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu: Theo quy định tại điểm c khoản 4 Điều 18 Nghị định 282/2025/NĐ-CP, người có hành vi phá hoại buộc phải sửa chữa, khôi phục lại nguyên trạng tài sản đã bị làm hư hỏng, trừ trường hợp tài sản đó không thể khôi phục được nữa.
• Áp dụng hình thức xử phạt trục xuất: Đây là chế tài đặc thù dành riêng cho người nước ngoài. Căn cứ điểm b khoản 3 Điều 18 Nghị định 282/2025/NĐ-CP, cơ quan có thẩm quyền sẽ căn cứ vào tính chất, mức độ, hậu quả của hành vi vi phạm và nhân thân của đối tượng để quyết định áp dụng hình thức xử phạt trục xuất ra khỏi lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

2. Trách nhiệm hình sự: Đối mặt án tù lên đến 20 năm

Nếu hành vi phá hoại tài sản có tính chất nghiêm trọng, giá trị thiệt hại lớn hoặc gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự an toàn xã hội, người nước ngoài sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật hình sự Việt Nam.

Nhiều người nước ngoài lầm tưởng rằng quốc tịch nước ngoài là một tấm "lá chắn" giúp họ tránh khỏi việc bị giam giữ hoặc xét xử tại Việt Nam. Tuy nhiên, theo nguyên tắc chủ quyền lãnh thổ được quy định tại Điều 5 Bộ luật Hình sự 2015, mọi hành vi phạm tội thực hiện trên lãnh thổ Việt Nam đều phải chịu sự phán xét của tòa án Việt Nam (trừ trường hợp được hưởng quyền miễn trừ ngoại giao).

Người nước ngoài có hành vi hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản của người khác sẽ bị truy tố về tội danh tương ứng quy định tại Điều 178 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017). Các khung hình phạt cụ thể được quy định như sau:

3. Trách nhiệm bồi thường dân sự: Nghĩa vụ khắc phục thiệt hại tài chính

Song song với việc phải chịu các chế tài hành chính hoặc hình sự của Nhà nước, người nước ngoài phá hoại tài sản bắt buộc phải thực hiện nghĩa vụ dân sự đối với nạn nhân (chủ sở hữu tài sản bị thiệt hại).

Nguyên tắc bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng được quy định rất rõ ràng tại Điều 584 Bộ luật Dân sự 2015. Cụ thể:

Tại khoản 1 Điều 584 Bộ luật Dân sự 2015 quy định:
"Người nào có hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản, quyền, lợi ích hợp pháp khác của người khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường, trừ trường hợp Bộ luật này, luật khác có liên quan quy định khác."

Khoản bồi thường này bao gồm: giá trị tài sản bị mất, bị hủy hoại hoặc bị hư hỏng; chi phí hợp lý để ngăn chặn, hạn chế và khắc phục thiệt hại; thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút do tài sản bị phá hoại không thể khai thác, sử dụng...

Nếu hai bên không thể tự thỏa thuận được mức bồi thường, người bị hại có quyền khởi kiện ra Tòa án nhân dân có thẩm quyền tại Việt Nam để yêu cầu giải quyết theo thủ tục tố tụng dân sự.

4. Trường hợp đặc biệt: Quyền miễn trừ ngoại giao được áp dụng thế nào?

Pháp luật Việt Nam tôn trọng các điều ước quốc tế và tập quán quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Do đó, một trường hợp ngoại lệ duy nhất được miễn trừ xử lý theo pháp luật Việt Nam là những người nước ngoài được hưởng quyền ưu đãi, miễn trừ ngoại giao hoặc lãnh sự (như đại sứ, nhân viên ngoại giao, lãnh sự...).

Căn cứ quy định tại khoản 2 Điều 5 Bộ luật Hình sự 2015:

"Đối với người nước ngoài phạm tội trên lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thuộc đối tượng được hưởng quyền miễn trừ ngoại giao hoặc lãnh sự theo pháp luật Việt Nam, theo điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên hoặc theo tập quán quốc tế, thì vấn đề trách nhiệm hình sự của họ được giải quyết bằng con đường ngoại giao."

Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc họ hoàn toàn vô can. Hành vi vi phạm của họ vẫn sẽ bị ghi nhận, thông báo về nước cử phái và xử lý nghiêm khắc theo các kênh ngoại giao, thậm chí họ có thể bị tuyên bố là "persona non grata" (người không được hoan nghênh) và buộc phải rời khỏi Việt Nam.

Lời khuyên pháp lý thiết thực

Đối với người nước ngoài đang sinh sống, học tập, làm việc hoặc du lịch tại Việt Nam, việc hiểu rõ và tôn trọng pháp luật nước sở tại là điều kiện tiên quyết để có một hành trình an toàn và trọn vẹn. Mọi hành vi bốc đồng, thiếu kiểm soát dẫn đến phá hoại tài sản của người khác đều phải trả giá đắt bằng tiền mặt, tự do cá nhân và cơ hội tiếp tục lưu trú tại Việt Nam.

Đối với các cá nhân, tổ chức Việt Nam khi bị người nước ngoài xâm phạm, phá hoại tài sản, cần nhanh chóng giữ bình tĩnh, bảo vệ hiện trường, thu thập chứng cứ (hình ảnh, video, người làm chứng) và trình báo ngay cho cơ quan Công an nơi gần nhất để được bảo vệ quyền lợi hợp pháp kịp thời và đúng pháp luật.