Ngày 29/5/2026, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao đã chính thức ban hành Quyết định số 162/QĐ-CA về việc công bố 08 án lệ mới đã được Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao biểu quyết thông qua vào ngày 21/5/2026. Đây là một bước đi quan trọng nhằm tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, bảo đảm tính thống nhất và công bằng trong hoạt động xét xử trên phạm vi cả nước.

Theo quyết định này, các Tòa án có trách nhiệm nghiên cứu, áp dụng các án lệ mới trong xét xử kể từ ngày 01/7/2026. Việc bổ sung 08 án lệ này đã nâng tổng số án lệ được công bố và có hiệu lực tại Việt Nam lên con số 90.

Chi tiết 8 án lệ mới được áp dụng từ ngày 01/7/2026

Các án lệ mới được công bố trải dài trên nhiều lĩnh vực pháp lý khác nhau, từ dân sự, hôn nhân gia đình, kinh doanh thương mại cho đến đất đai và hành chính. Dưới đây là danh sách chi tiết:

• Án lệ số 83/2026/AL: Về trách nhiệm bồi thường của doanh nghiệp bảo hiểm khi cơ quan có thẩm quyền chưa xác định được người gây ra thiệt hại về tài sản.
• Án lệ số 84/2026/AL: Về chấm dứt việc nuôi con nuôi là người chưa thành niên khi người nhận con nuôi là người độc thân chết.
• Án lệ số 85/2026/AL: Về việc tham gia tố tụng của doanh nghiệp bảo hiểm thành viên theo hợp đồng nguyên tắc đồng bảo hiểm.
• Án lệ số 86/2026/AL: Về sự kiện pháp lý làm phát sinh căn cứ để xem xét kháng nghị theo thủ tục tái thẩm.
• Án lệ số 87/2026/AL: Về thứ tự ưu tiên thanh toán khi xử lý tài sản bảo đảm.
• Án lệ số 88/2026/AL: Về ủy quyền tham gia tố tụng trong vụ án tranh chấp về nuôi con nuôi.
• Án lệ số 89/2026/AL: Về việc bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất đối với tài sản là nhà mua thanh lý để ở trên đất của cơ quan Nhà nước.
• Án lệ số 90/2026/AL: Về thẩm quyền hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của Tòa án.

Phân tích những điểm mới nổi bật và tác động thực tiễn

1. Tháo gỡ vướng mắc trong tranh chấp bảo hiểm (Án lệ số 83 và 85)

Trong thực tế, nhiều vụ tai nạn hoặc sự cố gây thiệt hại tài sản xảy ra nhưng cơ quan chức năng chưa thể xác định ngay được thủ phạm hoặc người gây ra thiệt hại. Doanh nghiệp bảo hiểm thường lấy lý do này để trì hoãn hoặc từ chối bồi thường cho khách hàng. Án lệ số 83/2026/AL ra đời nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của bên mua bảo hiểm, xác định rõ trách nhiệm bồi thường của doanh nghiệp bảo hiểm ngay cả khi chưa xác định được thủ phạm cụ thể.

Bên cạnh đó, Án lệ số 85/2026/AL giải quyết tranh chấp liên quan đến mô hình đồng bảo hiểm (nhiều doanh nghiệp cùng bảo hiểm cho một tài sản/dự án). Án lệ này định hình rõ tư cách tham gia tố tụng của các doanh nghiệp bảo hiểm thành viên dựa trên hợp đồng nguyên tắc đồng bảo hiểm, giúp quá trình giải quyết vụ án tại Tòa án diễn ra nhanh chóng, đúng pháp luật.

2. Bảo vệ quyền lợi của trẻ em trong quan hệ nuôi con nuôi (Án lệ số 84 và 88)

Án lệ số 84/2026/AL giải quyết một tình huống pháp lý đặc biệt nhạy cảm: chấm dứt việc nuôi con nuôi là người chưa thành niên khi người nhận con nuôi (là người độc thân) qua đời. Quy định này giúp các cơ quan tố tụng và cơ quan quản lý hành chính có cơ sở pháp lý rõ ràng để xử lý các bước tiếp theo nhằm bảo đảm quyền lợi an sinh, chăm sóc tốt nhất cho đứa trẻ.

Đồng thời, Án lệ số 88/2026/AL làm rõ các quy định về ủy quyền tham gia tố tụng trong các vụ án tranh chấp về nuôi con nuôi, giúp đơn giản hóa thủ tục nhưng vẫn bảo đảm tính pháp lý chặt chẽ.

3. Minh bạch hóa giao dịch bảo đảm và thu hồi nợ (Án lệ số 87)

Đối với lĩnh vực tài chính - ngân hàng, Án lệ số 87/2026/AL về thứ tự ưu tiên thanh toán khi xử lý tài sản bảo đảm là một hướng dẫn cực kỳ quan trọng. Án lệ này giúp các tổ chức tín dụng, chủ nợ và người xử lý tài sản xác định chính xác quyền ưu tiên nhận thanh toán, giảm thiểu tối đa các tranh chấp kéo dài trong quá trình thi hành án và thu hồi nợ xấu.

4. Giải quyết điểm nóng tranh chấp đất đai và tài sản công (Án lệ số 89 và 90)

Tranh chấp đất đai luôn là một trong những mảng phức tạp nhất tại Tòa án. Án lệ số 89/2026/AL mang tính nhân văn sâu sắc khi hướng dẫn việc bồi thường, hỗ trợ cho người dân khi Nhà nước thu hồi đất đối với tài sản là nhà mua thanh lý để ở trên đất của cơ quan Nhà nước. Điều này giúp bảo vệ quyền lợi an cư của người dân mua nhà thanh lý hợp pháp từ nhiều thập kỷ trước.

Đặc biệt, Án lệ số 90/2026/AL định rõ thẩm quyền của Tòa án trong việc hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ) khi giải quyết các vụ án dân sự. Đây là công cụ pháp lý mạnh mẽ giúp Tòa án giải quyết triệt để các tranh chấp đất đai mà không bị nghẽn bởi các quyết định hành chính trước đó.

Quy trình áp dụng án lệ trong xét xử từ ngày 01/7/2026

Việc áp dụng 08 án lệ mới này phải tuân thủ nghiêm ngặt theo hướng dẫn tại Điều 8 Nghị quyết số 04/2019/NQ-HĐTP ngày 18/6/2019 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao về quy trình lựa chọn, công bố và áp dụng án lệ.

Đồng thời, quy trình này cũng đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị quyết số 02/2025/NQ-HĐTP ngày 27/6/2025 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao nhằm tối ưu hóa và nâng cao hiệu quả áp dụng án lệ trong thực tiễn xét xử mới.

Trích dẫn Quyết định số 162/QĐ-CA:
"Các Tòa án có trách nhiệm nghiên cứu, áp dụng các án lệ trong xét xử kể từ ngày 01 tháng 7 năm 2026. Quyết định này có hiệu lực thi hành kể từ ngày ký ban hành (29/5/2026)."

Việc liên tục cập nhật và ban hành các án lệ mới cho thấy sự chủ động của ngành Tòa án trong việc tháo gỡ các nút thắt pháp lý từ thực tiễn cuộc sống. Người dân, doanh nghiệp và đặc biệt là các luật sư, chuyên gia pháp lý cần chủ động cập nhật nội dung chi tiết của 8 án lệ này để bảo vệ tối đa quyền và lợi ích hợp pháp của mình trong các giao dịch và tranh chấp phát sinh.