Trong những năm gần đây, tình trạng xe kinh doanh vận tải hành khách theo hình thức hợp đồng nhưng lại hoạt động như xe khách tuyến cố định (thường gọi là xe hợp đồng "trá hình") đã trở thành vấn nạn nhức nhối, gây mất trật tự an toàn giao thông và tạo ra sự cạnh tranh không lành mạnh. Để siết chặt quản lý, các cơ quan chức năng đã đề xuất bổ sung những chế tài cực kỳ nghiêm khắc, đánh trực tiếp vào túi tiền của các đơn vị vi phạm.

Thực trạng xe hợp đồng "núp bóng" và những hệ lụy cho ngành vận tải

Dù đăng ký là xe hợp đồng, nhưng thực tế nhiều nhà xe vẫn ngang nhiên tổ chức đón, trả khách tại các điểm cố định, bán vé lẻ và thu tiền trực tiếp từ hành khách như một tuyến xe khách thông thường. Hành vi này không chỉ vi phạm nghiêm trọng các quy định về kinh doanh vận tải mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro về an toàn, khi các phương tiện này thường xuyên chạy sai lộ trình, dừng đỗ vô tội vạ trên đường cao tốc hoặc các trục đường chính.

Quy định xử phạt hiện hành đối với đơn vị kinh doanh vận tải

Theo quy định đang được áp dụng tại khoản 8 Điều 26 Nghị định 168/2024/NĐ-CP, mức phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 12.000.000 đồng đối với cá nhân và từ 20.000.000 đồng đến 24.000.000 đồng đối với tổ chức kinh doanh vận tải đã được thiết lập cho các hành vi sau:

a) Không tổ chức khám sức khỏe định kỳ cho lái xe theo quy định hoặc có tổ chức khám nhưng không đầy đủ các nội dung theo quy định;

b) Vi phạm quy định về kinh doanh, điều kiện kinh doanh vận tải bằng xe ô tô để xảy ra tai nạn giao thông gây hậu quả từ mức nghiêm trọng trở lên;

c) Sử dụng xe ô tô kinh doanh vận tải để đón, trả khách; nhận, trả hàng trên đường cao tốc.

Đề xuất mới: Phạt nặng hành vi gom khách lẻ, bán vé ngoài hợp đồng

Để giải quyết triệt để tình trạng xe hợp đồng trá hình, tại dự thảo Nghị định sửa đổi Nghị định 168/2024/NĐ-CP, cơ quan soạn thảo đã đề xuất bổ sung thêm điểm d vào khoản 8 Điều 26. Theo đó, mức phạt lên đến 24 triệu đồng sẽ được áp dụng đối với hành vi:

“d) Sử dụng xe ô tô kinh doanh vận tải hành khách theo hợp đồng mà xác nhận đặt chỗ cho từng hành khách đi xe ngoài hợp đồng đã ký kết hoặc bán vé, thu tiền ngoài hợp đồng đã ký kết; ấn định hành trình, lịch trình cố định để phục vụ cho nhiều hành khách hoặc nhiều người thuê vận tải khác nhau.”

Sự bổ sung này cho thấy quyết tâm của Chính phủ trong việc làm trong sạch môi trường kinh doanh vận tải. Việc ấn định lịch trình cố định và bán vé lẻ vốn là đặc thù của xe khách tuyến cố định, nếu xe hợp đồng thực hiện các hành vi này sẽ bị coi là vi phạm nghiêm trọng điều kiện kinh doanh.

Đơn vị kinh doanh vận tải cần làm gì để tránh rủi ro pháp lý?

Với mức phạt dự kiến lên đến 24 triệu đồng cho mỗi lần vi phạm, các doanh nghiệp và hợp tác xã vận tải cần rà soát lại toàn bộ quy trình hoạt động của mình. Cụ thể:

• Tuyệt đối không bán vé lẻ: Mọi chuyến đi phải dựa trên hợp đồng vận chuyển đã ký kết với người thuê cả chuyến xe hoặc nhóm khách cụ thể theo đúng quy định.
• Không xác nhận đặt chỗ qua điện thoại/ứng dụng cho khách lẻ: Đây là dấu hiệu rõ ràng nhất của việc hoạt động như xe tuyến cố định.
• Tuân thủ danh sách hành khách: Danh sách hành khách phải khớp với hợp đồng và được gửi về cơ quan quản lý theo quy định trước khi khởi hành.
• Đào tạo đội ngũ lái xe: Đảm bảo lái xe hiểu rõ quy định để không tự ý đón khách dọc đường hoặc thực hiện các hành vi thu tiền trái phép.

Việc tuân thủ pháp luật không chỉ giúp doanh nghiệp tránh được những khoản phạt nặng nề mà còn góp phần xây dựng uy tín và sự bền vững trong bối cảnh thị trường vận tải ngày càng cạnh tranh khốc liệt năm 2026.