Từ ngày 01/7/2026, hệ thống quản lý thuế tại Việt Nam chính thức bước sang một bước ngoặt mới với việc áp dụng đồng bộ Luật Quản lý thuế 2025 và các văn bản hướng dẫn thi hành. Đáng chú ý nhất là sự ra đời của Thông tư 89/2026/TT-BTC và Thông tư 94/2026/TT-BTC do Bộ Tài chính ban hành, đánh dấu sự chuyển dịch mạnh mẽ từ phương thức quản lý đại trà sang quản lý dựa trên mức độ tuân thủ và rủi ro của người nộp thuế.

Theo quy định mới, những đối tượng không tuân thủ pháp luật thuế hoặc có hành vi gian lận, trốn thuế sẽ không còn cơ hội "lách luật" khi cơ quan thuế chính thức đưa vào áp dụng biện pháp giám sát trọng điểm về thuế. Đây là hồi chuông cảnh báo đối với các doanh nghiệp, hộ kinh doanh chây ỳ, không minh bạch trong nghĩa vụ tài chính.

Giám sát trọng điểm về thuế là gì?

Theo quy định tại Thông tư 94/2026/TT-BTC, giám sát trọng điểm là việc cơ quan thuế áp dụng các biện pháp nghiệp vụ quản lý thuế chuyên sâu để theo dõi, kiểm soát chặt chẽ mọi hoạt động của người nộp thuế có dấu hiệu rủi ro cao hoặc có dấu hiệu vi phạm pháp luật thuế trong một khoảng thời gian nhất định.

Khác với các biện pháp kiểm tra thông thường, giám sát trọng điểm là một quy trình liên tục, kết hợp giữa phân tích dữ liệu tự động của hệ thống thông tin ngành thuế và các biện pháp nghiệp vụ trực tiếp. Mục tiêu là phát hiện sớm, ngăn chặn kịp thời các hành vi tẩu tán tài sản, trốn thuế, gian lận hóa đơn điện tử trước khi gây ra thiệt hại lớn cho ngân sách nhà nước.

5 tiêu chí phân nhóm người nộp thuế theo Thông tư 89/2026/TT-BTC

Để có cơ sở áp dụng các biện pháp quản lý phù hợp, Thông tư 89/2026/TT-BTC đã lần đầu tiên cụ thể hóa 5 nhóm tiêu chí để phân loại người nộp thuế, bao gồm:

• Phạm vi địa bàn hoạt động: Địa bàn đăng ký thuế và nơi thực tế diễn ra hoạt động sản xuất kinh doanh.
• Loại hình người nộp thuế: Phân biệt rõ giữa tổ chức, doanh nghiệp; hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh; cá nhân phát sinh nghĩa vụ thuế không thường xuyên.
• Quy mô hoạt động: Đánh giá tổng hợp dựa trên doanh thu, số nộp ngân sách, quy mô vốn, tổng tài sản, số lượng lao động và số lượng chi nhánh, văn phòng đại diện.
• Ngành nghề, lĩnh vực hoạt động: Đặc biệt chú trọng đến các lĩnh vực rủi ro cao như bất động sản, tài chính, xây lắp, thương mại điện tử, kinh doanh trên nền tảng số và giao dịch xuyên biên giới.
• Mức độ tuân thủ và rủi ro: Đánh giá lịch sử kê khai, nộp thuế, nợ thuế và kết quả thanh tra, kiểm tra trước đó.

Dựa trên kết quả phân tích 5 tiêu chí này, cơ quan thuế sẽ xếp hạng người nộp thuế vào các nhóm tuân thủ khác nhau. Trong đó, nhóm có mức độ tuân thủ thấp hoặc rủi ro cao sẽ chịu sự quản lý nghiêm ngặt, và nhóm "không tuân thủ" sẽ ngay lập tức bị đưa vào diện giám sát trọng điểm.

4 trường hợp bị đưa vào diện giám sát trọng điểm từ ngày 01/7/2026

Khoản 3 Điều 4 Thông tư 89/2026/TT-BTC và các điều khoản liên quan tại Thông tư 94/2026/TT-BTC quy định rõ 4 trường hợp người nộp thuế sẽ bị áp dụng biện pháp giám sát trọng điểm:

1. Giao dịch qua ngân hàng có dấu hiệu đáng ngờ liên quan đến thuế

Người nộp thuế thực hiện các giao dịch tài chính qua tài khoản ngân hàng có dấu hiệu đáng ngờ theo quy định của pháp luật về phòng, chống rửa tiền, và các giao dịch này có liên quan trực tiếp đến hành vi trốn thuế, gian lận thuế. Hệ thống liên thông dữ liệu giữa ngân hàng thương mại và cơ quan thuế sẽ tự động cảnh báo các dòng tiền bất thường để đưa vào tầm ngắm.

2. Người nộp thuế hoặc người đại diện pháp luật bị khởi tố

Trường hợp người nộp thuế (doanh nghiệp) hoặc người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp bị cơ quan tiến hành tố tụng khởi tố về các hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến thuế, hóa đơn, chứng từ. Đây là trường hợp rủi ro pháp lý ở mức báo động đỏ, đòi hỏi cơ quan thuế phải phong tỏa và giám sát chặt chẽ mọi hoạt động phát sinh nghĩa vụ thuế.

3. Có dấu hiệu rủi ro cao thuộc chuyên đề trọng điểm

Người nộp thuế có dấu hiệu rủi ro cao về thuế thuộc các chuyên đề thanh tra, kiểm tra trọng điểm của ngành thuế trong từng thời kỳ (ví dụ: chuyên đề hoàn thuế giá trị gia tăng, chuyên đề giao dịch liên kết, chuyên đề thương mại điện tử) hoặc qua công tác quản lý thực tế, cơ quan thuế phát hiện các dấu hiệu bất thường cần phải thu thập thông tin và giám sát đặc biệt.

4. Không tuân thủ pháp luật thuế và chây ỳ giải trình

Người nộp thuế bị xếp hạng ở mức không tuân thủ pháp luật thuế; hoặc khi nhận được thông báo bằng văn bản của cơ quan thuế yêu cầu giải trình, bổ sung thông tin nhưng người nộp thuế chây ỳ không thực hiện, hoặc có giải trình nhưng nội dung không đầy đủ, không đúng thời hạn quy định. Việc "im lặng" hoặc né tránh giải trình trước các nghi vấn của cơ quan thuế chính là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến việc bị áp dụng biện pháp giám sát trọng điểm.

Hệ quả đáng ngại khi bị xếp vào nhóm rủi ro cao và giám sát trọng điểm

Một khi bị đưa vào diện giám sát trọng điểm hoặc xếp hạng rủi ro cao, doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với những biện pháp quản lý vô cùng nghiêm khắc từ cơ quan thuế:

• Về quản lý nợ thuế: Cơ quan thuế sẽ tăng tần suất theo dõi biến động nợ thuế theo từng tuần, từng ngày thay vì theo tháng. Áp dụng ngay các biện pháp đôn đốc quyết liệt, công khai thông tin nợ thuế trên các phương tiện thông tin đại chúng, lựa chọn áp dụng các biện pháp cưỡng chế tài khoản và đặc biệt là áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh đối với người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp.
• Về quản lý hóa đơn: Doanh nghiệp có thể bị từ chối đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử, bị cưỡng chế ngừng sử dụng hóa đơn điện tử, gây đình trệ toàn bộ hoạt động sản xuất kinh doanh thực tế.
• Về hoàn thuế: Đối với hồ sơ hoàn thuế giá trị gia tăng (GTGT) của doanh nghiệp thuộc nhóm rủi ro cao, cơ quan thuế sẽ chuyển từ diện "hoàn thuế trước, kiểm tra sau" sang diện "kiểm tra trước, hoàn thuế sau", kéo dài thời gian nhận tiền hoàn thuế của doanh nghiệp.

Lời khuyên thiết thực dành cho doanh nghiệp

Để không bị rơi vào danh sách đen và bị áp dụng các biện pháp giám sát trọng điểm, các doanh nghiệp và hộ kinh doanh cần chủ động thực hiện các giải pháp sau:

1. Chuẩn hóa dữ liệu đăng ký thuế: Thường xuyên rà soát, cập nhật chính xác thông tin người đại diện pháp luật, địa chỉ trụ sở, mã định danh cá nhân và tình trạng hoạt động của doanh nghiệp trên hệ thống thuế điện tử.
2. Nghiêm túc thực hiện nghĩa vụ kê khai và nộp thuế: Đảm bảo nộp tờ khai thuế, báo cáo tài chính và nộp tiền thuế đúng hạn. Tuyệt đối không để phát sinh nợ thuế kéo dài dẫn đến bị cưỡng chế.
3. Phản hồi nhanh chóng các yêu cầu của cơ quan thuế: Khi nhận được thông báo yêu cầu giải trình hoặc bổ sung thông tin từ cơ quan thuế, doanh nghiệp cần phối hợp chặt chẽ, chuẩn bị hồ sơ chứng từ đầy đủ và gửi văn bản giải trình đúng thời hạn quy định.
4. Sử dụng hóa đơn điện tử minh bạch: Tuyệt đối không mua bán, sử dụng hóa đơn bất hợp pháp hoặc hóa đơn khống. Hệ thống AI của cơ quan thuế hiện nay cực kỳ nhạy bén trong việc phát hiện các chuỗi hóa đơn vòng vo, bất thường.

Việc tuân thủ pháp luật thuế tự nguyện không chỉ giúp doanh nghiệp tránh được các rủi ro pháp lý, các khoản phạt chậm nộp nặng nề mà còn là cơ sở để doanh nghiệp được xếp vào nhóm tuân thủ tốt, từ đó được hưởng các chính sách ưu tiên, tạo lợi thế cạnh tranh bền vững trên thị trường.