Trong bối cảnh nền kinh tế - xã hội đang chuyển mình mạnh mẽ, hệ thống pháp luật Việt Nam liên tục có những bước điều chỉnh mang tính chiến lược nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Tuần qua (từ ngày 29/5 đến ngày 04/6/2026) đã chứng kiến sự ra đời của hàng loạt văn bản quy phạm pháp luật quan trọng, tác động trực tiếp đến cơ cấu tổ chức bộ máy nhà nước, chế độ tiền lương của hàng triệu cán bộ, công chức, viên chức, cũng như phương thức giao dịch của doanh nghiệp và người lao động. Hãy cùng chúng tôi điểm lại và phân tích chuyên sâu những chính sách pháp luật nổi bật nhất vừa được ban hành.

1. Luật Hành chính: Bước chuyển mình mạnh mẽ trong công tác lập pháp và tinh gọn bộ máy

1.1. Bổ sung 3 Luật, 1 Nghị quyết vào Chương trình lập pháp năm 2026

Một trong những sự kiện lập pháp đáng chú ý nhất tuần qua là việc Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết 02/2026/UBTVQH16 vào ngày 25/5/2026. Quyết định này nhằm điều chỉnh Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2026, bổ sung thêm 4 dự án Luật và Nghị quyết có tầm ảnh hưởng sâu rộng đến đời sống kinh tế - xã hội:

• Luật An toàn, vệ sinh lao động (sửa đổi): Nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý bảo vệ quyền lợi và sức khỏe của người lao động trong kỷ nguyên số và công nghiệp hóa hiện đại.
• Luật về văn bản quy phạm pháp luật: Dự kiến thay thế hoàn toàn Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật hiện hành, hứa hẹn sẽ đơn giản hóa quy trình xây dựng pháp luật, nâng cao tính đồng bộ và khả thi của hệ thống văn bản.
• Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng: Tăng cường quản lý nhà nước và bảo vệ tối đa quyền lợi hợp pháp của công dân Việt Nam khi làm việc tại nước ngoài.
• Nghị quyết của Quốc hội về thực hiện thí điểm cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội: Đây là một bước đột phá mạnh mẽ trong công tác phòng, chống tham nhũng và tội phạm kinh tế, giúp đẩy nhanh tiến độ thu hồi tài sản thất thoát cho ngân sách nhà nước mà không cần đợi phán quyết kết tội cuối cùng của Tòa án.

1.2. Cơ cấu tổ chức mới của Văn phòng Chính phủ từ ngày 01/6/2026

Kể từ ngày 01/6/2026, Nghị định 196/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực thi hành, thay thế các quy định cũ về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Văn phòng Chính phủ.

Theo quy định tại Điều 1 Nghị định 196/2026/NĐ-CP, Văn phòng Chính phủ là cơ quan ngang bộ của Chính phủ, là bộ máy giúp việc của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ. Cơ quan này thực hiện chức năng tham mưu tổng hợp, điều phối hoạt động chung của Chính phủ; là trung tâm thông tin tổng hợp, truyền thông phục vụ công tác lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành; đồng thời bảo đảm điều kiện vật chất, kỹ thuật, hậu cần phục vụ hoạt động của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ.

Đáng chú ý, cơ cấu tổ chức mới của Văn phòng Chính phủ theo Điều 3 của Nghị định này đã được tinh gọn và chuẩn hóa rõ rệt với 17 đơn vị hành chính trực thuộc, bao gồm các Vụ chuyên ngành (Vụ Tổng hợp, Vụ Pháp luật, Vụ Kinh tế tổng hợp, Vụ Công nghiệp, Vụ Nông nghiệp, Vụ Khoa giáo - Văn xã, Vụ Quan hệ quốc tế, Vụ Nội chính, Vụ Tổ chức công vụ, Vụ Theo dõi công tác thanh tra - Vụ I, Vụ Công tác Quốc hội, Địa phương và Đoàn thể, Vụ Thư ký - Biên tập, Vụ Hành chính, Vụ Tổ chức cán bộ) và các Cục chuyên trách (Cục Chuyển đổi số, Cục Quản trị - Tài vụ, Cục Thông tin và Truyền thông Chính phủ). Sự thay đổi này kỳ vọng sẽ nâng cao hiệu quả điều phối vĩ mô và thúc đẩy mạnh mẽ tiến trình Chính phủ số.

2. Luật Hình sự: Siết chặt kỷ cương tại các cơ sở giam giữ

2.1. Nội quy cơ sở giam giữ và danh mục đồ vật cấm mới từ ngày 01/7/2026

Nhằm tăng cường công tác quản lý, bảo đảm an ninh, an toàn tuyệt đối tại các cơ sở giam giữ, ngày 15/5/2026, Bộ Công an đã ban hành Thông tư 58/2026/TT-BCA quy định về nội quy cơ sở giam giữ và danh mục đồ vật cấm đưa vào khu vực giam giữ. Thông tư này sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 01/7/2026.

- Về nội quy đối với người bị tạm giữ, tạm giam: Văn bản quy định rõ nghĩa vụ chấp hành nghiêm chỉnh các quy định về quản lý, sinh hoạt, giao tiếp và giữ gìn vệ sinh chung. Nghiêm cấm mọi hành vi phá hoại tài sản, tự sát, tự gây thương tích, tổ chức trốn thoát hoặc có hành vi bạo lực đối với người khác. Mọi hoạt động nhận quà, thư từ, gặp gỡ thân nhân đều phải trải qua quy trình kiểm duyệt nghiêm ngặt của cơ quan có thẩm quyền.

- Về danh mục đồ vật cấm: Thông tư liệt kê chi tiết các đồ vật tuyệt đối không được mang vào khu vực giam giữ bao gồm vũ khí, vật liệu nổ, chất độc, chất ma túy, thiết bị điện tử có khả năng truyền phát thông tin, đồ vật sắc nhọn có thể gây sát thương, tài liệu có nội dung phản động, rượu, bia, thuốc lá, tiền mặt và các loại thẻ thanh toán. Quy định này là lá chắn pháp lý quan trọng giúp ngăn ngừa các sự cố mất an ninh trật tự trong môi trường giam giữ.

3. Luật Lao động: Bước ngoặt tăng lương và số hóa quan hệ lao động

3.1. Hướng dẫn chi tiết cách tính lương, phụ cấp theo mức lương cơ sở mới từ ngày 01/7/2026

Ngày 29/5/2026, Bộ Nội vụ đã ban hành Thông tư 13/2026/TT-BNV hướng dẫn thực hiện mức lương cơ sở đối với các đối tượng hưởng lương, phụ cấp trong các cơ quan, tổ chức, đơn vị sự nghiệp công lập của Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, tổ chức chính trị - xã hội và hội. Thông tư này có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, hướng dẫn cụ thể việc áp dụng mức lương cơ sở mới là 2.530.000 đồng/tháng.

Dưới đây là các công thức tính toán chi tiết mà cán bộ, công chức, viên chức cần nắm rõ:

• Công thức tính mức lương:

  Mức lương thực hiện từ ngày 01/7/2026 = 2.530.000 đồng/tháng x Hệ số lương hiện hưởng

• Công thức tính mức phụ cấp:
  • Đối với các khoản phụ cấp tính theo mức lương cơ sở:

    Mức phụ cấp thực hiện từ ngày 01/7/2026 = 2.530.000 đồng/tháng x Hệ số phụ cấp hiện hưởng

  • Đối với các khoản phụ cấp tính theo % mức lương hiện hưởng cộng phụ cấp chức vụ lãnh đạo và phụ cấp thâm niên vượt khung (nếu có):

    Mức phụ cấp thực hiện từ ngày 01/7/2026 = (Mức lương thực hiện từ ngày 01/7/2026 + Mức phụ cấp chức vụ lãnh đạo thực hiện từ ngày 01/7/2026 + Mức phụ cấp thâm niên vượt khung thực hiện từ ngày 01/7/2026) x Tỷ lệ % phụ cấp được hưởng theo quy định

• Công thức tính mức tiền của hệ số chênh lệch bảo lưu (nếu có):

  Mức tiền của hệ số chênh lệch bảo lưu thực hiện từ ngày 01/7/2026 = 2.530.000 đồng/tháng x Hệ số chênh lệch bảo lưu hiện hưởng

3.2. Hợp đồng lao động điện tử chính thức kết nối VNeID, bảo hiểm xã hội và dữ liệu doanh nghiệp

Một bước tiến lịch sử trong quá trình chuyển đổi số quốc gia là việc Bộ Nội vụ ban hành Quyết định 582/QĐ-BNV ngày 27/5/2026 ban hành Kiến trúc Nền tảng hợp đồng lao động điện tử. Chính sách này mở đường cho việc số hóa toàn diện quan hệ lao động tại Việt Nam.

Theo đó, nền tảng hợp đồng lao động điện tử mới sẽ được kết nối liên thông trực tiếp với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư (thông qua tài khoản định danh điện tử VNeID), Cơ sở dữ liệu quốc gia về bảo hiểm xã hội và Cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký doanh nghiệp. Sự tích hợp này mang lại những lợi ích vượt trội:

• Đối với người lao động: Có thể dễ dàng ký kết, tra cứu và quản lý hợp đồng lao động của mình ngay trên ứng dụng VNeID. Thông tin đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế sẽ được cập nhật tự động và đồng bộ, hạn chế tối đa tình trạng doanh nghiệp nợ đóng hoặc trốn đóng bảo hiểm.
• Đối với doanh nghiệp: Tiết kiệm tối đa chi phí in ấn, lưu trữ và thời gian giao kết hợp đồng. Việc xác thực danh tính người lao động qua VNeID giúp loại bỏ hoàn toàn rủi ro giả mạo hồ sơ pháp lý.
• Đối với cơ quan quản lý: Dễ dàng theo dõi biến động thị trường lao động, kiểm soát việc thực thi pháp luật lao động của doanh nghiệp một cách minh bạch và hiệu quả.

4. Luật Thương mại: Khơi thông dòng chảy kinh doanh với 2 chính sách mới

4.1. Chính phủ thông qua 2 chính sách lớn sửa đổi các Luật về thương mại và tiêu dùng

Ngày 01/6/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 141/NQ-CP thông qua đề nghị xây dựng Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Đây là nỗ lực mạnh mẽ nhằm cải cách thủ tục hành chính, tháo gỡ rào cản cho doanh nghiệp:

• Chính sách 1: Hoàn thiện quy định về hoạt động trung gian thương mại và dịch vụ thương mại. Đáng chú ý nhất là đề xuất bãi bỏ điều kiện kinh doanh đối với dịch vụ giám định thương mại và thủ tục đăng ký con dấu của thương nhân nước ngoài tại Việt Nam. Điều này giúp đơn giản hóa thủ tục gia nhập thị trường, thu hút mạnh mẽ dòng vốn đầu tư nước ngoài.
• Chính sách 2: Nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về cạnh tranh và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong kỷ nguyên số. Bổ sung các quy định kiểm soát hành vi cạnh tranh không lành mạnh trên môi trường thương mại điện tử, bảo vệ thông tin cá nhân và quyền lợi của người tiêu dùng khi giao dịch trên các nền tảng số xuyên biên giới.

5. Lời khuyên pháp lý thiết thực dành cho người dân và doanh nghiệp

Trước những thay đổi mang tính bước ngoặt của hệ thống pháp luật trong tuần qua, chúng tôi đưa ra một số khuyến nghị thiết thực:

1. Đối với cán bộ, công chức, viên chức: Cần chủ động đối chiếu hệ số lương hiện hưởng của mình với công thức hướng dẫn tại Thông tư 13/2026/TT-BNV để bảo đảm quyền lợi về lương và phụ cấp mới từ ngày 01/7/2026.
2. Đối với người lao động và doanh nghiệp: Hãy chuẩn bị sẵn sàng hạ tầng công nghệ và tài khoản định danh điện tử VNeID mức độ 2 để chuyển dần sang phương thức ký kết hợp đồng lao động điện tử theo Quyết định 582/QĐ-BNV. Việc này không chỉ giúp tuân thủ pháp luật mà còn tối ưu hóa quy trình vận hành của doanh nghiệp.
3. Đối với các doanh nghiệp thương mại: Cần theo dõi sát sao lộ trình sửa đổi Luật Thương mại và các luật liên quan theo định hướng của Nghị quyết 141/NQ-CP để chủ động điều chỉnh kế hoạch kinh doanh, tận dụng tối đa các chính sách nới lỏng điều kiện kinh doanh trong thời gian tới.