Nhằm kịp thời phổ biến và hỗ trợ người nộp thuế nắm bắt các thay đổi quan trọng trong chính sách quản lý thuế, Cục Thuế đã ban hành Công văn giới thiệu chi tiết các điểm mới cốt lõi tại Nghị định 254/2026/NĐ-CP và Thông tư 91/2026/TT-BTC. Đây là hai văn bản pháp lý nền tảng hướng dẫn thi hành Luật Quản lý thuế 2025 về hóa đơn, chứng từ điện tử, chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/07/2026.

Sự ra đời của các quy định mới này đánh dấu bước chuyển mình mạnh mẽ trong công cuộc chuyển đổi số ngành thuế, tối ưu hóa quy trình quản lý và tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho hoạt động sản xuất kinh doanh lành mạnh. Dưới đây là phân tích chuyên sâu về những thay đổi mang tính bước ngoặt mà mọi doanh nghiệp, tổ chức kinh tế và hộ kinh doanh cần đặc biệt lưu ý.

1. Mở rộng nhóm đối tượng sử dụng hóa đơn điện tử không có mã của cơ quan thuế

Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất tại điểm b khoản 1 Điều 6 Nghị định 254/2026/NĐ-CP là việc bổ sung các lĩnh vực đặc thù vào nhóm đối tượng được phép sử dụng hóa đơn điện tử không có mã của cơ quan thuế. Cụ thể, các doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực sau sẽ được áp dụng cơ chế này:

• Doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ ngân hàng, chứng khoán;
• Doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực tài sản mã hóa;
• Doanh nghiệp cung cấp dịch vụ hỗ trợ giao dịch trên sàn giao dịch các-bon.

Việc bổ sung này thể hiện sự nhạy bén của cơ quan quản lý trước sự phát triển của các mô hình kinh tế số và thị trường tài chính hiện đại. Đối với các giao dịch có tần suất lớn, tốc độ xử lý nhanh như chứng khoán, tài sản mã hóa hay tín chỉ các-bon, việc sử dụng hóa đơn không có mã giúp giảm thiểu độ trễ hệ thống, đảm bảo tính liên tục và thông suốt của dòng chảy giao dịch, đồng thời vẫn đảm bảo khả năng hậu kiểm chặt chẽ từ cơ quan thuế thông qua hệ thống truyền nhận dữ liệu tự động.

2. Làm rõ quy định về hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền

Để giảm bớt gánh nặng thủ tục hành chính và tránh chồng chéo trong việc áp dụng công nghệ, điểm c khoản 1 Điều 6 Nghị định 254/2026/NĐ-CP đã bổ sung quy định mang tính cởi mở cho người nộp thuế:

Trường hợp tổ chức kinh tế, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có hoạt động bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ trực tiếp đến người tiêu dùng đã đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử có mã hoặc không có mã theo quy định tại điểm a, điểm b khoản 1 Điều 6 Nghị định này thì không bắt buộc đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử từ máy tính tiền.

Quy định này giúp các cơ sở kinh doanh (như nhà hàng, siêu thị, cửa hàng bán lẻ) có quyền tự chủ lựa chọn giải pháp công nghệ phù hợp nhất với quy mô và hạ tầng sẵn có của mình, tránh việc phải vận hành song song nhiều hệ thống xuất hóa đơn gây lãng phí nguồn lực.

3. Siết chặt và chuẩn hóa quản lý thuế đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh

Phân khúc hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh luôn là trọng tâm trong các cải cách quản lý thuế gần đây. Tại điểm d khoản 1 Điều 6 Nghị định 254/2026/NĐ-CP, Chính phủ đã đưa ra các tiêu chí định lượng rất rõ ràng:

• Doanh thu trên 01 tỷ đồng/năm: Bắt buộc phải áp dụng hóa đơn điện tử có mã của cơ quan thuế hoặc hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền có kết nối dữ liệu với cơ quan thuế.
• Giao dịch bán tài sản phải đăng ký quyền sở hữu, quyền sử dụng: (Ví dụ như bất động sản, ô tô, xe máy...) cũng bắt buộc phải sử dụng hóa đơn điện tử có mã hoặc hóa đơn từ máy tính tiền kết nối dữ liệu thuế, không phân biệt mức doanh thu.
• Trường hợp tự nguyện: Các hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh không thuộc diện bắt buộc nhưng có nhu cầu vẫn được tạo điều kiện đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử có mã hoặc hóa đơn khởi tạo từ máy tính tiền để chuyên nghiệp hóa hoạt động kinh doanh.

Quy định này giúp minh bạch hóa dòng tiền của các hộ kinh doanh quy mô lớn, hạn chế thất thu thuế trong lĩnh vực bán lẻ và giao dịch tài sản có giá trị lớn.

4. Thay đổi căn bản về việc cấp hóa đơn điện tử theo từng lần phát sinh

Quy định về cấp hóa đơn điện tử có mã theo từng lần phát sinh tại khoản 2 Điều 6 Nghị định 254/2026/NĐ-CP được sửa đổi, bổ sung theo hướng chặt chẽ và thực tế hơn:

• Sửa đổi đối tượng cấp hóa đơn bán hàng: Áp dụng cho tổ chức không kinh doanh nhưng có phát sinh giao dịch bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ thuộc đối tượng chịu thuế GTGT, thuế TNDN và các loại thuế khác.
• Bổ sung trường hợp đặc biệt: Cấp hóa đơn bán tài sản công có mã của cơ quan thuế trong trường hợp cơ quan được giao nhiệm vụ tổ chức xử lý tài sản công là người nộp thuế GTGT đang bị áp dụng biện pháp cưỡng chế ngừng sử dụng hóa đơn. Quy định này tháo gỡ điểm nghẽn pháp lý, giúp việc xử lý, thanh lý tài sản công không bị đình trệ ngay cả khi đơn vị xử lý đang bị cưỡng chế hóa đơn.
• Cắt giảm thủ tục không cần thiết: Chính thức bãi bỏ quy định cấp hóa đơn theo từng lần phát sinh đối với doanh nghiệp sau khi đã giải thể, phá sản, đã chấm dứt hiệu lực mã số thuế. Điều này hoàn toàn phù hợp với nguyên tắc pháp lý khi một thực thể kinh tế đã chấm dứt tồn tại thì không còn tư cách pháp nhân để thực hiện các giao dịch xuất hóa đơn thông thường.

5. Hướng dẫn chi tiết các giao dịch ủy thác và hợp tác kinh doanh (BCC)

Nhằm giải quyết triệt để các tranh chấp và lúng túng trong việc lập hóa đơn đối với các mô hình hợp tác phức tạp, khoản 3 Điều 6 Nghị định 254/2026/NĐ-CP đưa ra các nguyên tắc xử lý rất cụ thể:

Đối với hoạt động ủy thác xuất khẩu:

Cơ sở nhận ủy thác xuất khẩu lập hóa đơn GTGT điện tử hoặc hóa đơn bán hàng điện tử để thu phí ủy thác của cơ sở có hàng hóa ủy thác, đảm bảo tách bạch rõ ràng giữa doanh thu dịch vụ ủy thác và giá trị hàng hóa xuất khẩu.

Đối với hợp đồng hợp tác kinh doanh (BCC):

• Trường hợp phân chia doanh thu: Nếu các bên thỏa thuận cử một bên làm đại diện lập hóa đơn cho khách hàng, thì bên đại diện sẽ xuất hóa đơn cho khách hàng đối với toàn bộ doanh thu. Sau đó, các bên còn lại trong hợp đồng BCC phải lập hóa đơn cho bên đại diện để nhận lại phần doanh thu được chia tương ứng theo đúng tỷ lệ thỏa thuận trong hợp đồng.
• Trường hợp phân chia chi phí: Nếu cử một bên làm đại diện nhận hóa đơn đầu vào từ người bán, thì bên đại diện sau khi nhận hóa đơn có trách nhiệm lập hóa đơn để phân chia lại phần chi phí tương ứng cho các bên còn lại theo thỏa thuận hợp đồng.

Sự rõ ràng trong quy định này giúp các doanh nghiệp tham gia BCC dễ dàng thực hiện hạch toán kế toán, kê khai thuế GTGT đầu vào - đầu ra một cách chính xác, tránh rủi ro bị cơ quan thuế xuất toán chi phí hoặc quy kết hành vi trốn thuế do lập hóa đơn sai quy định.

Lời khuyên thiết thực cho người nộp thuế

Với việc Nghị định 254/2026/NĐ-CP và Thông tư 91/2026/TT-BTC đã chính thức đi vào cuộc sống, các doanh nghiệp và hộ kinh doanh cần chủ động thực hiện ngay các bước sau:

1. Rà soát lại doanh thu thực tế (đặc biệt là các hộ kinh doanh) để xác định xem mình có thuộc diện bắt buộc phải chuyển sang sử dụng hóa đơn điện tử có mã hoặc hóa đơn khởi tạo từ máy tính tiền hay không.
2. Liên hệ với các đơn vị cung cấp giải pháp hóa đơn điện tử uy tín để nâng cấp, cập nhật hệ thống phần mềm, đảm bảo đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn kỹ thuật mới về truyền nhận dữ liệu theo hướng dẫn tại Thông tư 91/2026/TT-BTC.
3. Tổ chức tập huấn nội bộ cho bộ phận kế toán, bán hàng về quy trình xuất hóa đơn trong các trường hợp đặc biệt như hợp tác kinh doanh, ủy thác xuất khẩu để tránh các sai sót đáng tiếc dẫn đến xử phạt vi phạm hành chính về hóa đơn.